Tabletka "dzień po" dłużej bez recepty. Ministerstwo Zdrowia przedłuża przełomowy projekt

W maju 2024 roku Ministerstwo Zdrowia uruchomiło pilotażowy program, dzięki któremu tabletka "dzień po" stała się dostępna w wybranych aptekach bez tradycyjnej recepty lekarskiej. Teraz wiadomo, że program zostanie przedłużony — aż do czerwca 2028 roku.

W ramach pilotażu farmaceuci w wyznaczonych aptekach mogą wystawiać tzw. receptę farmaceutyczną na antykoncepcję awaryjną. Skorzystać z niej mogą osoby od 15. roku życia — w przypadku młodszych farmaceuta nie ma prawa wystawić recepty i może poprosić o dokument potwierdzający wiek. Receptę w ramach programu można uzyskać nie częściej niż raz na 30 dni, a lekarze POZ i ginekolodzy nadal mogą wystawiać standardowe recepty na ten lek.

Procedura wygląda tak: pacjentka jest przyjmowana w osobnym pomieszczeniu, gdzie farmaceuta przeprowadza wywiad — sprawdza, czy kobieta nie jest w ciąży i czy nie stosuje innych metod antykoncepcji. Dopiero na tej podstawie podejmuje decyzję o wystawieniu recepty. W około co dziesiątym przypadku farmaceuta uznaje, że recepta nie powinna zostać wystawiona.

Jak wynika z danych Naczelnej Izby Aptekarskiej, do tej pory z programu skorzystało blisko 50 tysięcy kobiet. Farmaceuci zwracają uwagę, że liczba zgłoszeń rośnie szczególnie po dłuższych weekendach i świętach. Z programu najczęściej korzystają osoby dorosłe w wieku 20+, co pokazuje, że obawy przed masowym nadużywaniem dostępu do antykoncepcji awaryjnej — szczególnie przez nastolatki — nie znalazły potwierdzenia w praktyce. Warto przy tym pamiętać, że nastolatki nie wiedzą, jak działa antykoncepcja, co samo w sobie jest poważnym problemem wymagającym szerszej odpowiedzi systemowej.

Przypomnijmy, że ponowne udostępnienie antykoncepcji awaryjnej bez recepty było planowane drogą ustawową już w 2024 roku. Ustawa przeszła przez Sejm i Senat, jednak prezydent Andrzej Duda ją zawetował. Jak wtedy ministerstwo tłumaczyło swoje działania i co planowało w odpowiedzi — pisał szczegółowo natemat.pl w tekście o wecie Dudy i planie B ministerstwa zdrowia. Rozwiązanie pośrednie — pilotaż z receptą farmaceutyczną — było właśnie tym planem B.

Warto przypomnieć, że od 2017 roku tabletka "dzień po" dostępna była wyłącznie na receptę lekarską, zgodnie z decyzją ówczesnego rządu. Dla wielu kobiet oznaczało to realną barierę: wizytę u lekarza, często prywatną, z dnia na dzień — co przy skuteczności tabletki liczonej w godzinach od stosunku bywa niemożliwe. W tym kontekście dane pokazują, jak bardzo Polska odstaje od reszty Europy pod względem dostępu do antykoncepcji — i że pilotaż był realną odpowiedzią na potrzeby kobiet, a nie tylko politycznym gestem.

Program ma jednak istotne ograniczenia. Do pilotażu przystąpiło zaledwie około 1,5 tysiąca aptek spośród ponad 11 tysięcy działających w całym kraju. Oznacza to, że dostęp do tabletki "dzień po" w wielu miejscach nadal pozostaje utrudniony — szczególnie poza dużymi miastami. Dla porównania, w Anglii NHS umożliwia kobietom dostęp do antykoncepcji awaryjnej w 10 tysiącach aptek — i to bezpłatnie.

Dyskusja o granicy wiekowej 15 lat nie ucichła. Część środowiska medycznego od początku krytykowała to rozwiązanie, argumentując, że wiele nastolatek nie ma wystarczającej wiedzy o swoim zdrowiu i cyklu. Z drugiej strony — jak wyjaśniano przy okazji prac nad pierwotną ustawą — tabletka "dzień po" bez recepty od 15. roku życia to rozwiązanie spójne z wiekiem, od którego w Polsce można legalnie uprawiać seks.

Przedłużenie pilotażu do 2028 roku daje rządowi czas na zebranie danych i ewentualne wypracowanie trwalszego rozwiązania prawnego. Jeśli dotychczasowe wyniki się utrzymają — a nic nie wskazuje, żeby miało być inaczej — program może stać się podstawą do szerszych zmian w dostępie do antykoncepcji awaryjnej w Polsce.

Źródło: rmf24.pl, pacjent.gov.pl