Norweskie nastolatki nie umieją już czytać SMS-ów. Efekt tabletów zamiast zeszytów

Dziś w szkołach uczniowie dość intensywnie korzystają z nowoczesnych technologii. Ministerstwo Edukacji Narodowej w nowej podstawie programowej chce się częściowo z tego wycofać, uwzględniając wyniki badań pokazujących, jak negatywny wpływ na kondycję psychofizyczną, a także rozwój mózgu dzieci mają ekrany. Zmiany, które wejdą w życie w szkołach i przedszkolach od września 2026 roku, mają na celu powrót do bardziej analogowego modelu nauczania oraz większy nacisk na praktyczne działania – w innym wymiarze niż obsługa urządzeń cyfrowych.

Podobne doświadczenia mają za sobą kraje skandynawskie, na przykład Norwegia. W 2016 roku w tamtejszych szkołach doszło do swoistej rewolucji edukacyjnej. Ten moment uznaje się również za początek kryzysu czytelniczego, który zbiegł się z wprowadzeniem do placówek edukacyjnych i opiekuńczych sprzętu cyfrowego.

Już pięciolatki korzystały podczas zajęć z iPadów (często bez kontroli rodzicielskiej), które miały uczynić naukę bardziej nowoczesną. Z klas i sal przedszkolnych zaczęły znikać książki, a dzieci naturalnie przestały po nie sięgać, zastępując je ekranami.

Dopiero po kilku latach dostrzeżono, że ta „nowoczesność" nie tylko nie wspiera rozwoju, ale wręcz mu szkodzi. Naukowcy od dawna alarmują, że ekrany niszczą istotę białą w mózgu dziecka – i to już u przedszkolaków – zaburzając rozwój mowy, koncentracji oraz samoregulacji.

Po dekadzie skutki są bardzo wyraźne – język norweski uległ znacznemu uproszczeniu, a zasób słownictwa młodych ludzi się zmniejszył. Mówi się nawet o tzw. języku kuchennym, ograniczonym do podstawowego, codziennego słownictwa. Jak podaje portal Wysokie Obcasy, osoby posługujące się takim językiem znają zaledwie kilkanaście tysięcy słów, podczas gdy osoby regularnie czytające książki dysponują zasobem na poziomie 55–70 tysięcy.

To nie jest problem wyłącznie norweski. Jak wynika z alarmujących badań opisanych na mamadu.pl, słownictwo dzieci dramatycznie się kurczy, a winny jest przede wszystkim czas ekranowy, który wypiera czytanie książek – i to w skali globalnej.

Skutki wprowadzenia tabletów do edukacji są poważne. Szacuje się, że aż pół miliona Norwegów (przy populacji około 5,6 mln) ma trudności z przeczytaniem SMS-a czy prostej instrukcji obsługi urządzenia. W badaniu PIRLS, mierzącym przyjemność z czytania wśród dzieci i młodzieży, Norwegia zajęła jedno z ostatnich miejsc.

Gdy uświadomiono sobie skalę problemu, rozpoczęto działania naprawcze. Próbowano różnych metod – od organizowania spotkań z darmową pizzą po aranżowanie przestrzeni bibliotek w bardziej atrakcyjny sposób. Wprowadzono programy, w których młodzi ludzie zachęcają swoich rówieśników do czytania. Biblioteki zaczęły oferować dodatkowe aktywności, takie jak warsztaty pisania tekstów rapowych, zajęcia ruchowe czy turnieje szachowe.

W walkę o poprawę czytelnictwa zaangażował się również premier Norwegii, który postawił sobie za cel powrót kraju do czołówki rankingów. Od 2026 roku działa specjalna komisja, mająca odwrócić negatywny trend zapoczątkowany dekadę wcześniej. Eksperci przyznają jednak, że proces ten będzie długotrwały, a powrót do dawnych nawyków i poziomu kompetencji językowych może okazać się niemożliwy.

Miejmy nadzieję, że w Polsce nie dojdzie do aż tak poważnych konsekwencji. Analizując doświadczenia krajów skandynawskich, polski resort edukacji stosunkowo szybko dostrzegł zagrożenia związane z nadmierną cyfryzacją nauczania. Od września w szkołach i przedszkolach zacznie obowiązywać nowa podstawa programowa, a MEN przyspiesza prace nad ustawą, która ma wprowadzić zakaz smartfonów w szkołach podstawowych już od 1 września 2026 roku.

Warto jednak zauważyć pewną niespójność działań – jeszcze niedawno placówki były wyposażane w sprzęt cyfrowy w ramach programów takich jak „Cyfrowy Uczeń". Pokazuje to, że polityka edukacyjna nie zawsze jest konsekwentna, a jej skutki mogą odczuwać przede wszystkim uczniowie. Jak pisał innpoland.pl, MEN nie wie już, w jakim kierunku idzie – zakazał uczniom ekranów, by wprowadzić na lekcje tablety.

Na tym tle szczególnie ważne wydaje się zachowanie zdrowego rozsądku. Nowoczesne technologie same w sobie nie są zagrożeniem – problem zaczyna się wtedy, gdy całkowicie wypierają tradycyjne formy nauki i kontaktu z kulturą. Jeśli uda się wyciągnąć wnioski z doświadczeń Norwegii, istnieje realna szansa, że polscy uczniowie skorzystają zarówno z dobrodziejstw technologii, jak i z wartości płynących z czytania.

Rodzice mogą zacząć od małych kroków – bo jak pokazuje praktyka, zamiana tabletu na książkę wcale nie musi być walką. Wystarczy kilka prostych trików: wspólne czytanie, audiobooki, dobór tytułów do zainteresowań i – przede wszystkim – własny przykład

Źródło: gov.pl, wysokieobcasy.pl