
Chcemy, żeby dzieci mówiły do siebie z szacunkiem, nie obrażały innych i potrafiły rozwiązywać konflikty bez agresji. Nic więc dziwnego, że kiedy w szkolnej lekturze pojawiają się niewłaściwe słowa, część rodziców reaguje oburzeniem. Tak stało się w przypadku "Pajączka na rowerze" Ewy Nowak. Tylko czy książka, w której bohaterowie zachowują się nieodpowiednio, rzeczywiście jest złą lekturą?
Wyobraźmy sobie książkę dla dzieci, w której nikt nie kłamie, nie wyśmiewa kolegów i zawsze odnosi się do dorosłych z szacunkiem. Wszyscy bohaterowie podejmują rozsądne decyzje i potrafią rozmawiać o emocjach.
Brzmi jak idealna literatura wychowawcza? Być może. Tylko że taki świat niewiele miałby wspólnego z rzeczywistością, w której dorastają nasze dzieci.
Dzieci słyszą takie słowa również poza książkami
Wystarczy posłuchać rozmów na szkolnym korytarzu. Dzieci bywają wobec siebie złośliwe, używają obraźliwych określeń, wyśmiewają słabości innych. Czasem powtarzają słowa zasłyszane od dorosłych, nie rozumiejąc nawet, jak bardzo mogą kogoś zranić.
Nie oznacza to, że powinniśmy takie zachowania akceptować. Warto uczyć dzieci, że słowa mają znaczenie, a obrażanie drugiej osoby nie jest sposobem na rozwiązanie konfliktu.
Pytanie tylko, czy najlepszą metodą jest udawanie, że takie zachowania nie istnieją. Literatura może przecież pokazywać również tę mniej przyjemną stronę dziecięcych relacji. Bohater, który mówi coś okrutnego, nie musi być wzorem do naśladowania. Może stać się przykładem tego, jak nie należy postępować.
Jedna szkolna lektura wywołała burzę wśród rodziców
Właśnie na tym tle warto spojrzeć na dyskusję wokół książki "Pajączek na rowerze" Ewy Nowak. Jak opisuje Strefa Edukacji, w mediach społecznościowych opublikowano fragment powieści, w którym bohaterowie używają obraźliwych określeń, m.in. "tchórzliwa baba", "galareta z ADHD" czy "masz prostacką gębę".
Część komentujących uznała, że taki język nie powinien pojawiać się w szkolnej lekturze. Pojawiły się pytania o jej wartość wychowawczą i sens omawiania podobnych dialogów z dziećmi.

Nauczyciele cytowani przez Strefę Edukacji patrzą jednak na książkę inaczej. Zwracają uwagę, że opowiada ona o pierwszych uczuciach, trudnych relacjach rodzinnych i problemach bliskich młodym czytelnikom.
Joanna Heftowicz, nauczycielka języka polskiego i autorka bloga "Polonistka przy tablicy", podkreśla, że dzieci również poza literaturą spotykają się z krzywdzącymi słowami. Jej zdaniem książka może pomóc im zrozumieć takie sytuacje i nauczyć się im przeciwstawiać. Może więc nie chodzi o to, żeby dzieci nigdy nie przeczytały obraźliwego zdania, ale żeby potrafiły rozpoznać, dlaczego jest ono krzywdzące?
Pokazywanie złych zachowań nie oznacza ich pochwalania
W literaturze od zawsze pojawiali się bohaterowie, którzy kłamali, oszukiwali czy krzywdzili innych. Często właśnie dzięki ich błędom czytelnicy mogli zastanowić się nad własnym postępowaniem. Podobnie może być z książkami dla dzieci. Jeśli bohater wyśmiewa kolegę, młody czytelnik może zobaczyć, jakie emocje wywołuje takie zachowanie. Jeśli ktoś zostaje niesprawiedliwie potraktowany, może zastanowić się, jak sam zareagowałby w podobnej sytuacji.
Oczywiście nie każda obraźliwa wypowiedź w książce automatycznie ma wartość edukacyjną. Znaczenie ma kontekst, sposób przedstawienia zachowania i wiek czytelników. Dlatego tak ważna w tym wszystkim jest rola nauczyciela. Szkolna lektura nie powinna kończyć się wyłącznie na sprawdzeniu znajomości bohaterów i wydarzeń. Może być początkiem rozmowy o tym, co uczniowie uznali za niesprawiedliwe, co ich zdenerwowało i z czyim zachowaniem się nie zgadzają.
Zobacz także
Może zamiast zakazywać, warto najpierw porozmawiać?
Rodzice mają prawo interesować się tym, co czytają ich dzieci. Mogą nie zgadzać się z wyborem lektury, pytać o jej treść i zgłaszać wątpliwości nauczycielom. Nie ma też powodu, by każdą kontrowersję zbywać argumentem, że dzieci i tak słyszą gorsze rzeczy. Wiek uczniów, ich wrażliwość i sposób przedstawienia trudnych tematów naprawdę mają znaczenie.
Jednak zanim uznamy, że dana książka nie powinna trafić do szkolnej biblioteki, warto przeczytać ją w całości. Pojedynczy fragment, wyrwany z kontekstu, też nie zawsze pozwala ocenić sens opowieści. Można również zapytać dziecko, co sądzi o przeczytanej historii. Czy coś je zaskoczyło? Czy któreś zachowanie bohatera uznało za niewłaściwe?
Celem czytania nie powinno być chyba wyłącznie poznawanie historii, w których wszyscy postępują właściwie. Literatura może również uczyć samodzielnego myślenia, dostrzegania różnych perspektyw i wyciągania własnych wniosków. Jeśli książka sprawia, że dziecko zaczyna zadawać pytania i zastanawiać się nad tym, co jest dobre, a co złe, to być może właśnie wtedy też przekazuje coś wartościowego?
Źródło: Strefa Edukacji




