Wakacje nie zawsze są beztroskie. Psycholog alarmuje w sprawie nastolatków

Lato i wakacje wielu osobom kojarzą się z beztroską. Dla najmłodszych to czas odpoczynku od szkolnej rutyny, która przez 10 miesięcy w roku wyznacza rytm codzienności. W trakcie roku szkolnego dni i tygodnie są bardzo intensywne – trzeba pogodzić pracę, naukę i zajęcia dodatkowe.

Wakacje powinny być okresem, kiedy możemy sobie nieco odpuścić, zwolnić tempo i zrezygnować z części obowiązków, by z nową energią rozpocząć kolejny rok szkolny. Tymczasem okazuje się, że dziś wakacje nie są już tym samym, czym były dla poprzednich pokoleń dzieci i nastolatków.

Eksperci z Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie od lat podkreślają, że wakacje bywają dla najmłodszych trudnym okresem. To nie tylko czas rozluźnienia i odpoczynku, ale również moment, w którym zmiana codziennego rytmu funkcjonowania może sprzyjać pojawianiu się kryzysów psychicznych.

Są one jednak trudniejsze do zauważenia niż w czasie roku szkolnego, choć reakcja powinna nastąpić już przy pierwszych sygnałach ostrzegawczych. Dr Daria Biechowska z Instytutu Psychiatrii i Neurologii mówi: "Bardzo rzadko osoba w kryzysie trafia od razu do psychiatry. Najczęściej wcześniej kontaktuje się z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej, nauczycielem, farmaceutą czy funkcjonariuszem służb. Dlatego tak ważne jest, aby wszystkie te środowiska posługiwały się wspólnymi zasadami postępowania i wiedziały, jak reagować na sygnały ostrzegawcze".

Inny ekspert z tego samego instytutu, dr hab. Łukasz Wieczorek, podkreśla: "Kryzys psychiczny wymaga koordynacji działań. Jeśli szkoła, podstawowa opieka zdrowotna, służby ratunkowe i specjalistyczne placówki psychiatryczne działają w oderwaniu od siebie, ryzyko przeoczenia sygnałów rośnie. Współpraca zwiększa szanse na wczesną interwencję".

Jak wynika z badań opublikowanych w "American Journal of Psychiatry", latem, a szerzej – w cieplejszych miesiącach roku – odnotowuje się wzrost prób odebrania sobie życia o 2,68 proc. Statystyki pokazują, że ryzyko to jest szczególnie wysokie wśród kobiet.

Sama pogoda nie jest jednak bezpośrednią przyczyną tego zjawiska, tak jak w przypadku znanej wszystkim jesiennej chandry, która często wiąże się z mniejszą ilością światła słonecznego i spadkiem poziomu witaminy D. W przypadku lata istotne znaczenie mają wysokie temperatury, które pogarszają jakość snu.

To z kolei negatywnie wpływa na samopoczucie, stabilność emocjonalną i odporność psychiczną. Przewlekłe niewyspanie może sprzyjać częstszemu występowaniu epizodów depresyjnych i kryzysów psychicznych, zwłaszcza u osób chorujących na depresję lub mających za sobą wcześniejsze nawroty kryzysu.

Ważnym aspektem jest również to, że młodzież traci szkolną rutynę, a codzienne funkcjonowanie w wielu obszarach staje się trudniejsze z powodu braku stałego planu dnia i motywacji.

"Rozregulowanie rytmu dobowego, przerwy w procesie terapeutycznym i ograniczony dostęp do placówek pomocowych, zmiana środowiska rówieśniczego, wyjazdy bliskich, którzy stanowią sieć wsparcia, czy zwiększona ekspozycja na wyidealizowane obrazy codzienności w mediach społecznościowych mogą wpływać na pogorszenie funkcjonowania psychicznego młodych osób, osłabiać ich mechanizmy radzenia sobie ze stresem i zwiększać poczucie destabilizacji" – napisali eksperci w publikacji w "American Journal of Psychiatry".

Dane Komendy Głównej Policji pokazują, że w latach 2023-2025 liczba prób odebrania sobie życia w całej populacji zmniejszyła się o 8,7 proc. Jednocześnie wśród młodzieży do 19. roku życia odnotowano wzrost o 11 proc. To wyraźny sygnał, że dzieci i nastolatki wymagają szczególnej uwagi oraz szybkiej reakcji ze strony dorosłych.

Równie ważna jest codzienna uważność na ich zachowanie, emocje i trudności, a także rozwijanie systemowych działań profilaktycznych. Długotrwały brak wsparcia i narastająca izolacja mogą prowadzić do pogłębiania się kryzysu zdrowia psychicznego, a w skrajnych przypadkach nawet do decyzji o odebraniu sobie życia.

Czasami młodym ludziom nie są potrzebne wielkie gesty ani rozbudowane działania pomocowe. W wielu przypadkach wystarczy poświęcić im uwagę, znaleźć czas na rozmowę i uważnie wysłuchać. To właśnie od takich prostych gestów często zaczyna się pomoc, która może uchronić dziecko lub nastolatka przed wakacyjnym kryzysem.

Osoby przeżywające trudności i myślące o odebraniu sobie życia lub chcące pomóc osobie zagrożonej samobójstwem mogą skorzystać z całodobowych, bezpłatnych telefonów pomocowych:

Źródło: edukacja.infor.pl, psychiatryonline.org, pap.pl