Metoda 4Z, którą powinien znać każdy rodzic. Cztery kroki ratujące życie nastolatka

Druga edycja programu "Wspierająca Szkoła" pokazała, że szkoły mogą realnie pomagać uczniom w kryzysie psychicznym. W projekcie wzięło udział 55 placówek z całej Polski, które wdrożyły procedury wsparcia w sytuacjach zagrożenia życia, a w szkoleniach uczestniczyło ponad 2600 nauczycieli i prawie 2900 rodziców.

To dorośli – nauczyciele i opiekunowie – są pierwszą linią wsparcia dla młodych w kryzysie i to ich kompetencje program chce wzmacniać.

W uroczystej gali w Warszawie uczestniczyli m.in. Paulina Piechna-Więckiewicz oraz dr n. med. Aleksandra Lewandowska. Szkoły otrzymały certyfikaty potwierdzające przygotowanie do reagowania w trudnych sytuacjach.

Dane są bardzo niepokojące. W czasie pandemii liczba prób samobójczych wśród osób poniżej 19 lat wzrosła aż o 86%, a liczba zgonów o 23%. Choć pojawiły się pierwsze oznaki poprawy, problem nadal jest poważny. W ubiegłym roku aż 161 prób zakończyło się śmiercią.

Z najnowszych raportów Ministerstwa Edukacji wynika, że polskie nastolatki są zestresowane, przemęczone i boją się porażek – co przekłada się bezpośrednio na ich kondycję emocjonalną. Eksperci na Kongresie Wyzwań Zdrowotnych alarmowali również, że nastolatki podupadają na zdrowiu psychicznym, a problemami w tej grupie wiekowej są zarówno cyberprzemoc, jak i nadużywanie mediów społecznościowych.

Jak podkreśla Paulina Piechna-Więckiewicz:

"Rok 2025 przyniósł pierwszy od ponad 5 lat spadek liczby prób samobójczych wśród osób poniżej 19. roku życia. To ważny sygnał pokazujący, że profilaktyka działa. Coraz więcej nauczycieli potrafi udzielić pierwszej pomocy emocjonalnej i rozpoznać oznaki kryzysu samobójczego. Programy takie jak Wspierająca Szkoła pomagają budować kompetencje dorosłych, którzy są najbliżej młodych ludzi, przede wszystkim poprzez szkolenia, webinary i indywidualne konsultacje dla rodziców i nauczycieli, ale również pakiety edukacyjne" – powiedziała Paulina Piechna-Więckiewicz, podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej.

Program jednak nie kończy się na teorii. W szkoleniach wzięło udział ponad 2600 nauczycieli, a w webinarach prawie 2900 rodziców i opiekunów.

Uczestnicy uczą się m.in.:

Podstawą jest prosta metoda 4Z: zauważ – zapytaj – zaakceptuj – zareaguj. Zasada ta porządkuje moment, w którym dorosły orientuje się, że z dzieckiem dzieje się coś niepokojącego, i zamiast bezradności daje mu konkretną sekwencję działań.

Eksperci podkreślają, że to właśnie dorośli są pierwszą linią wsparcia. Czasem trudno odróżnić zwykłe wahania nastroju od poważniejszego problemu – warto wiedzieć, jak wygląda depresja u dzieci, jakie są jej przyczyny i objawy. Pomocne mogą być też wskazówki specjalistów wyjaśniających, po czym poznać problemy psychiczne dzieci oraz kiedy warto skonsultować dziecko z psychologiem lub psychiatrą.

Dr n. med. Aleksandra Lewandowska zwraca uwagę:

"Z najnowszych ogólnopolskich badań reprezentatywnych opublikowanych w raporcie 'Dobre i złe wiadomości – życie online i offline a zdrowie psychiczne polskich nastolatków' wynika, że najczęstszy rodzaj przemocy, jakiej doświadczają dzieci i młodzież z zachowaniami samobójczymi, to przemoc psychiczna w domu. Nauczyciele i pedagodzy często jako pierwsi dostrzegają sygnały kryzysu psychicznego u młodych osób. Dlatego tak ważne jest, by szkoły miały nie tylko wiedzę, ale także jasne procedury działania i współpracy z rodzicami oraz specjalistami".

To pokazuje, jak istotna jest codzienna komunikacja w rodzinie – nawet wtedy, gdy każda rozmowa kończy się trzaśnięciem drzwiami. Dla wielu rodziców pomocne mogą być więc poradniki o tym, jak rozmawiać z dzieckiem w okresie buntu nastolatka, kiedy zwykła uwaga potrafi wywołać emocjonalną burzę.

Z kolei dr Halszka Witkowska, wiceprezeska Polskiego Towarzystwa Suicydologicznego, prezeska fundacji Życie Warte Jest Rozmowy, mówi wprost:

"W 2025 roku jednocześnie odnotowaliśmy spadek prób samobójczych wśród nastolatków, ale także niestety wzrost o 27% samobójstw w tej grupie wiekowej. To pokazuje, że na pierwszym poziomie profilaktyka zaczyna działać, ale niestety dzieci, które mierzą się tu i teraz z poważnym kryzysem samobójczym, nie dostają adekwatnej pomocy na czas. Dlatego programy takie jak Wspierająca Szkoła są nie tylko potrzebne, ale także realnie mogą uratować życie młodej osoby".

Każda szkoła uczestnicząca w programie przygotowuje własny plan działania na wypadek kryzysu. Powstaje on we współpracy ze specjalistą suicydologiem.

Program będzie rozwijany. W trzeciej edycji dołączą także samorządy, które pomogą finansować i wybierać szkoły.

Do tej pory:

Program działa pod patronatem Ministra Edukacji Narodowej i Rzecznika Praw Dziecka.

Źródło: adamed.pl