MEN opóźnia wprowadzenie do szkół Rzecznika Praw Ucznia. Problemem są pieniądze dla nauczycieli

Ministerstwo Edukacji Narodowej wdraża w szkołach nowe przepisy – już w poprzednim roku szkolnym wprowadzono m.in. edukację zdrowotną. Od września 2026 roku do placówek wejdzie jeszcze więcej zmian, ponieważ rozporządzenie "Kompas Jutra" obejmuje m.in. zmiany w programie nauczania oraz nowe przedmioty. W szkołach ma pojawić się katalog kar i obowiązków uczniów, a także nowe stanowisko Rzecznika Praw Ucznia.

Dodatkowo resort zdecydował, że do 2028 roku mają powstać obowiązkowe rady szkoły, w skład których wejdą nauczyciele, uczniowie i rodzice. Organy te będą decydowały o najważniejszych sprawach z życia placówki. Sama reforma od początku budzi spore emocje m.in. wśród pedagogów – jakiś czas temu reforma wywołała burzę w oświacie i protesty nauczycieli, którzy apeli m.in. o weto prezydenta.

Obecnie w Sejmie trwają prace nad wdrożeniem projektu nowelizacji ustawy Prawo oświatowe. 27 maja (środa) w parlamencie odbyło się drugie czytanie ustawy, a następnie 28 maja (czwartek) Komisja Edukacji i Nauki zajęła się rozpatrzeniem poprawek złożonych przez posłów. Pozytywnie zaopiniowano poprawki zgłoszone przez klub Koalicji Obywatelskiej, z których jedna zakładała późniejsze wprowadzenie do szkół stanowiska rzecznika praw uczniowskich.

Początkowo planowano, że funkcja ta zacznie obowiązywać od 1 września 2026 roku, czyli od roku szkolnego 2026/2027. Komisja zdecydowała jednak, że przepis wejdzie w życie dopiero 1 września 2028 roku. Wcześniej placówki będą mogły oczywiście wprowadzić takie stanowisko, ale konieczne będzie zapisanie go w szkolnym statucie. Od 2028 roku wyznaczenie takiej osoby będzie już obowiązkowe.

Późniejsze wprowadzenie obowiązku wyznaczenia rzecznika w szkołach wiąże się ze sprzeciwem związków zawodowych. Nauczyciele chcą bowiem zagwarantowania dodatku funkcyjnego za pełnienie tej funkcji, dlatego MEN zyska dodatkowy czas na zabezpieczenie środków w budżecie na ten cel. Spór o pieniądze jest tu kluczowy – MEN powołuje czterech rzeczników, a nauczyciele mają pracować na tych stanowiskach za darmo, bo funkcję szkolnego rzecznika ma automatycznie przejąć opiekun samorządu uczniowskiego.

Ustawa zakłada także powołanie całego systemu ochrony praw uczniowskich: stworzenie stanowiska Krajowego Rzecznika Praw Uczniowskich, 16 wojewódzkich rzeczników działających przy kuratoriach oświaty, a także rzeczników gminnych lub miejskich oraz powiatowych.

Krajowy Rzecznik będzie miał obowiązek składania corocznego sprawozdania z działalności, a w przypadku niewypełnienia tego obowiązku będzie mógł zostać odwołany. Komisja argumentowała ten przepis następująco:

"Poprawka ma na celu zmianę charakteru z obligatoryjnego na fakultatywny, pozwalający ministrowi właściwemu do spraw oświaty i wychowania zdecydować czy np. opóźnienie z przedłożeniem sprawozdania powinno skutkować odwołaniem, czy nie".

Nowe przepisy to znacznie szerszy pakiet – obejmują także zasady dotyczące wyglądu uczniów w katalogu kar i obowiązków. Jak pisaliśmy, MEN zdecyduje o tym, jakie ubrania uczniowie będą nosić.

Pojawiła się również zmiana dotycząca tworzenia rad szkoły, w skład których mają wchodzić nauczyciele, uczniowie i rodzice. Przepisy zakładały, że takie rady będą obowiązkowe w każdej placówce, jednak klub KO chce powrotu do obecnie obowiązujących regulacji.

"Analogiczne rozwiązanie proponuje się przyjąć w przypadku szkół i placówek publicznych prowadzonych przez osoby prawne inne niż jednostka samorządu terytorialnego lub osoby fizyczne, gdyż te szkoły i placówki na mocy obecnych przepisów również nie miały obowiązku tworzenia rad szkół i placówek" – mówili posłowie.

MEN podkreśla jednak, że rady szkół są potrzebne. "Projektodawca dostrzega dużą wartość w tym, by w szkole lub placówce działało gremium, w którym w równej liczbie zasiadają: uczniowie, rodzice i nauczyciele" – poinformował resort. To jeden z elementów szerokiej zmiany w prawie – wcześniej resort przedstawił też skandaliczne zmiany w przedszkolach w 2026 roku i zapytała wprost rodziców o ich zdanie w ramach konsultacji społecznych.

Planowane przepisy mają wejść w życie 1 września 2026 roku, z zastrzeżeniem, że część rozwiązań stanie się obowiązkowa dopiero od 2028 roku, w tym też stanowisko rzecznika. Reforma to nie tylko nowe obowiązki dla pedagogów i organów – równolegle m.in. MEN wygasza ekrany i stawia na kontakt, wprowadzając zakaz korzystania z telefonów w szkołach podstawowych.

Źródło: portalsamorzadowy.pl, sejm.gov.pl