To nawyk wielu rodziców i nastolatków. Niszczy mózg bardziej niż scrollowanie

Już od jakiegoś czasu mówi się o tym, że nadmiar czasu spędzanego przed ekranami szkodzi zdrowiu i wpływa negatywnie na rozwój i pracę mózgu. O negatywnych skutkach ekranów w życiu dzieci od pierwszych lat życia eksperci alarmują już otwarcie. Podobnie jest z mediami społecznościowymi, które szkodzą w nadmiarze psychice zarówno dzieci, młodzieży, jaki i dorosłych. Coraz więcej badań pokazuje jednak, że istnieje coś, co może być jeszcze groźniejsze dla naszego zdrowia niż technologie.

To przewlekły brak snu, z którym każdego dnia zmaga się wielu rodziców małych dzieci oraz nastolatków. Niedosypianie często traktujemy jak coś normalnego. Rodzice wstają po kilka razy w nocy do niemowlęcia, zasypiają późno po ogarnięciu wszystkich obowiązków, a nastolatki siedzą do późnych godzin nad telefonem lub komputerem. Później rano trzeba wstać do szkoły i innych obowiązków.

Problem w tym, że organizm nie potrafi bez końca funkcjonować na "rezerwie" i okazuje się, że najbardziej odczuwa to mózg. Sen nie jest tylko czasem odpoczynku. To właśnie wtedy mózg wykonuje ogromną pracę. Usuwa produkty przemiany materii, porządkuje informacje zdobyte w ciągu dnia, wzmacnia pamięć i naprawia drobne uszkodzenia komórek nerwowych.

Naukowcy opisują ten proces jako niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego. Kiedy śpimy zbyt krótko lub zbyt płytko przez wiele dni, te mechanizmy zaczynają działać nieprawidłowo. Badania przeprowadzone na modelach zwierzęcych wykazały, że przewlekły brak snu powoduje nadmierną aktywność komórek odpowiedzialnych za "sprzątanie" w mózgu.

Zamiast usuwać wyłącznie uszkodzone elementy, zaczynają one niszczyć również zdrowe połączenia między neuronami. To właśnie stąd wzięło się obrazowe określenie, że mózg "zjada sam siebie". Choć brzmi dramatycznie, opisuje rzeczywisty proces biologiczny, który wymaga dalszych badań u ludzi.

Już jedna nieprzespana noc może pogorszyć koncentrację, pamięć i czas reakcji. Większość z nas zna uczucie rozdrażnienia czy problemów z podejmowaniem decyzji po zarwanej nocy. Czujemy się "rozbici", przemęczeni i nie umiemy zebrać myśli. Jeśli taki stan trwa tygodniami, nasz mózg w ogóle przestaje się regenerować.

Specjaliści podkreślają, że chroniczne niewyspanie zwiększa ryzyko nadciśnienia tętniczego, chorób serca, cukrzycy typu 2 oraz otyłości. Zaburza także gospodarkę hormonalną, przez co częściej odczuwamy głód i mamy większą ochotę na słodycze oraz wysokokaloryczne przekąski.

Na tym nie koniec. Długotrwały brak snu osłabia odporność, dlatego osoby niewyspane częściej łapią infekcje. Organizm gorzej radzi sobie również z regeneracją po chorobie i większym wysiłku.

Eksperci zwracają uwagę, że okres dojrzewania to czas bardzo intensywnego rozwoju mózgu. Właśnie dlatego nastolatki potrzebują więcej snu niż dorośli – zwykle od 8 do 10 godzin każdej nocy.

Tymczasem wielu uczniów zasypia dopiero po północy. Część czasu zabierają media społecznościowe, gry czy nauka, a rano trzeba wstać na lekcje. Efekt to ciągłe zmęczenie, ale też problemy z koncentracją, gorsze wyniki w nauce, większa drażliwość i trudności z kontrolowaniem emocji.

Coraz więcej specjalistów podkreśla, że walka z nadmiarem ekranów powinna iść w parze z edukacją dotyczącą snu. Nawet ograniczenie korzystania z telefonu niewiele pomoże, jeśli dziecko i tak będzie spało zaledwie pięć czy sześć godzin.

Brak snu to też codzienność wielu matek i ojców, zwłaszcza w pierwszych latach życia dziecka. Pobudki w nocy, obowiązki zawodowe i domowe sprawiają, że regeneracja schodzi na dalszy plan.

Choć nie zawsze da się przespać osiem godzin, warto szukać sposobów na poprawę jakości snu. Regularne godziny zasypiania, ograniczenie korzystania z telefonu przed snem, przewietrzenie sypialni czy unikanie kofeiny wieczorem mogą realnie poprawić regenerację organizmu.

Dziś dużo mówi się o cyfrowej higienie i ograniczaniu czasu przed ekranami. To ważne, ale równie ważne jest zadbanie o odpowiednią ilość snu. Eksperci zgodnie podkreślają, że regularna regeneracja wpływa nie tylko na pracę mózgu, lecz także na odporność, zdrowie psychiczne, metabolizm i układ krążenia.

Dlatego edukacja na temat zdrowego snu powinna zaczynać się już w domu. Warto uczyć dzieci dobrych nawyków, ale również pamiętać o własnym odpoczynku. Bo choć przewijanie kolejnych filmików w mediach społecznościowych często uznaje się za największego wroga naszego mózgu, to właśnie przewlekłe niewyspanie może wyrządzić mu znacznie więcej szkód.

Źródło: ofeminin.pl, jneurosci.org, cdc.gov