Wypalenie rodzicielskie dopada też ojców, a Polska jest w światowej czołówce

Znam zwykłe zmęczenie — takie po nieprzespanej nocy, gdy czterolatka ma gorączkę, albo po weekendzie, w którym obaj z synem rozkładaliśmy namiot w deszczu. Odsypiam je i wracam do siebie. To, co poczułem tamtego wieczoru, było inne. Robiłem wszystko to, co zwykle — kolacja, kąpiel, bajka, przytulenie — ale jakby zza szyby, bez cienia przyjemności. Łapałem się na tym, że liczę minuty do chwili, aż dzieci zasną, i że na byle co reaguję podniesionym głosem. Najbardziej bolało porównanie z tatą, którym chciałem być: cierpliwym i obecnym, a nie takim, który odlicza godziny do ciszy.

Okazało się, że to ma swoją nazwę i że badacze opisują je całkiem konkretnie. Wypalenie rodzicielskie to przewlekłe wyczerpanie rolą rodzica, emocjonalne oddalanie się od własnych dzieci, utrata satysfakcji z opieki i dojmujące poczucie, że jest się zupełnie innym rodzicem niż kiedyś. To nie jest zły dzień ani chwilowy kryzys — to stan, który się utrzymuje i narasta. W badaniu obejmującym 42 kraje i ponad 17 tysięcy rodziców naukowcy pokazali, że wypalenie jest wyraźnie częstsze w krajach zachodnich i indywidualistycznych, w których rodzic ma „ogarniać" wszystko sam. Najwyższy średni poziom wypalenia rodzicielskiego ze wszystkich badanych krajów odnotowano w Polsce. Trudno to czytać na chłodno, kiedy samemu się w tym siedzi.

Przez chwilę myślałem, że to i tak głównie problem kobiet, bo na matkach wciąż spoczywa większość opieki. Tymczasem badacze, którzy porównali matki i ojców w dopasowanej grupie, stwierdzili, że wypalenie dotyka obie płcie w zbliżonym odsetku, choć jego średni poziom jest u matek nieco wyższy. Mechanizm jest ten sam: wypala się ten, u kogo codzienne obciążenia trwale przeważają nad zasobami, jakie ma do dyspozycji. Co ciekawe, ojcowie okazali się bardziej wrażliwi na ten brak równowagi, a skutki wypalenia bywają u nich nawet poważniejsze. To nie znaczy, że mamy gorzej niż matki — znaczy tylko, że milczenie o tym nikomu nie służy.

Z tej samej nierównowagi: za dużo na jednej szali, za mało na drugiej. Na szali obciążeń ląduje nie tylko logistyka dnia, ale też presja, żeby być rodzicem idealnym — obecnym, kreatywnym, wyrozumiałym, najlepiej z uśmiechem. Mam dość ciągłego pouczania rodziców przez ekspertów od każdej dziedziny życia, bo z niejednego poradnika wychodzę z listą rzeczy, których rzekomo nie robię dobrze.

Po drugiej stronie są zasoby, których często brakuje: sen, wsparcie i uczciwy podział zadań. U nas w domu długo wyglądało to tak, że „pomagałem" żonie, zamiast współprowadzić ten dom na równi. Dopiero kiedy zaczęliśmy rozmawiać o sprawiedliwym podziale obowiązków z partnerką, przestało mi się wydawać, że wszystko muszę udźwignąć sam.

Warto też usłyszeć wprost, że wypalenie to nie słabość, lecz skutek przeciążenia i braku wsparcia. Kiedy przestałem traktować własne zmęczenie jak osobistą porażkę, łatwiej było w ogóle o nim mówić — także przed samym sobą.

U mnie zadziałały rzeczy mało spektakularne. Obniżyłem poprzeczkę — niedzielny obiad bywa teraz z makaronu, a wieczorna bajka zastępuje wymyślną zabawę i nikomu nie dzieje się krzywda. Nauczyłem się prosić o pomoc, zamiast udawać, że mam wszystko pod kontrolą. Zacząłem też świadomie odzyskiwać trochę czasu dla siebie, nawet jeśli to tylko godzina na rower w sobotę rano.

Najważniejsze jest jednak to, że wypalenie rodzicielskie da się odwrócić. Jeśli od dłuższego czasu masz wrażenie, że funkcjonujesz na autopilocie, oddalasz się od dzieci i nic cię już nie cieszy, nie zostawaj z tym sam — warto porozmawiać z kimś bliskim, a w razie potrzeby z psychologiem. Przyznanie, że jest ci ciężko, niczego nie odbiera z bycia dobrym tatą. Wręcz przeciwnie — to pierwszy krok, żeby znów być przy dzieciach naprawdę, a nie tylko zza szyby.