Kumple zniknęli mi z kalendarza po narodzinach dzieci. Dlaczego ojcowie tracą przyjaciół i jak ich odzyskać

Na grupie „Chłopaki z akademika” najnowsza wiadomość brzmi „to może po wakacjach?” i jest z marca. Wcześniej był luty z „może w przyszłym miesiącu, bo młoda ma gorączkę” (to ja) i styczeń z „sorry, teściowie” (to Marek). Kiedyś w piątek wieczorem siedzieliśmy w barze do zamknięcia. Dziś najdłuższa rozmowa, jaką odbyłem z kumplem, odbyła się przy szatni na basenie, kiedy obaj próbowaliśmy wcisnąć ośmiolatków w kurtki.

Długo myślałem, że to po prostu taki etap. Ośmiolatek, czterolatka, praca, zakupy, wywiadówka. Potem trafiłem na liczby i zrobiło mi się trochę mniej śmiesznie. Według Survey Center on American Life 15 proc. amerykańskich mężczyzn nie ma żadnego bliskiego przyjaciela, pięć razy więcej niż w 1990 roku. Wtedy ponad połowa mężczyzn (55 proc.) miała co najmniej sześciu bliskich kumpli, dziś ma ich 27 proc.

Najciekawsze badanie, jakie znalazłem, przeprowadzili socjologowie Jesper Rözer, Anne-Rigt Poortman i Gerald Mollenhorst. Przeanalizowali dwanaście fal Szwajcarskiego Panelu Gospodarstw Domowych z lat 1999–2010, czyli dane ponad 5 tysięcy osób śledzonych przez lata. Wyniki opublikowane w „Demographic Research” są jednoznaczne: kiedy pojawia się dziecko, rośnie kontakt z sąsiadami, a spada kontakt z przyjaciółmi. Im wcześniej ktoś zostaje rodzicem, tym trudniej mu te przyjaźnie utrzymać.

Jest tam jednak zdanie, przy którym odłożyłem telefon. Z czasem różnice między rodzicami się wyrównują, z jednym wyjątkiem: kontaktu ojców z przyjaciółmi. U mężczyzn, którzy zostali ojcami w typowym wieku, liczba przyjaciół, z którymi mają kontakt, pozostaje niższa niż przed narodzinami dziecka nawet wtedy, gdy dziecko kończy 19 lat. U kobiet kontakty z przyjaciółmi wracają, gdy dzieci rosną. U nas nie wracają same. Badanie dotyczy Szwajcarii i mierzy liczbę kontaktów, a nie ich jakość, ale trudno mi było nie rozpoznać w nim siebie.

Amerykański Naczelny Lekarz (Surgeon General) poświęcił samotności osobny raport, „Our Epidemic of Loneliness and Isolation” z 2023 roku. Wynika z niego, że mniej więcej połowa dorosłych Amerykanów doświadcza samotności, a skutki odcięcia od ludzi dla ryzyka śmierci są porównywalne z paleniem do 15 papierosów dziennie. Samotność zwiększa ryzyko przedwczesnej śmierci o 26 proc., izolacja społeczna o 29 proc. Do tego dochodzi o 29 proc. wyższe ryzyko chorób serca i o 32 proc. wyższe ryzyko udaru.

Dla mnie ważniejsza jest jednak część o głowie. Raport przypomina, że osoby, które często czują się samotne, mają ponad dwukrotnie wyższe szanse na rozwój depresji, a więzi społeczne mogą chronić przed samobójstwem, szczególnie mężczyzn. Niedawno pisaliśmy na mamadu o tym, że ojciec też może mieć depresję po narodzinach dziecka. Jeśli czujesz, że jest ci ciężko, możesz zadzwonić pod całodobowy numer 116 123, który Ministerstwo Zdrowia wymienia wśród miejsc pomocy dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym.

W Polsce też nie jest różowo. Według CBOS w 2024 roku bardzo często lub zawsze osamotnionych czuje się 8 proc. dorosłych, dwa razy więcej niż w 2017 roku. Wśród mężczyzn odsetek ten wynosi 9 proc. To nie jest jeszcze epidemia z nagłówków, ale trend idzie w złą stronę, a rodzice małych dzieci często opisują samotność w tłumie domowników, której nie widać z zewnątrz.

Bo zwykle nie rozmawiamy. W tym samym badaniu Survey Center on American Life wsparcie emocjonalne od przyjaciela w ostatnim tygodniu dostało 41 proc. kobiet i tylko 21 proc. mężczyzn. Raport Surgeon Generala pokazuje z kolei, że czas spędzany ze znajomymi na żywo spadł w USA z około 30 godzin miesięcznie w 2003 roku do około 10 godzin w 2020. To dane amerykańskie, ale samotność coraz uważniej mierzą też polscy naukowcy, którzy niedawno opracowali krótką skalę samotności do takich badań.

U mnie z kumplami gada się o piłce, o samochodach i o tym, że trzeba w końcu wymienić opony. Dopiero po dwóch godzinach ktoś mówi, że w pracy jest źle albo że w domu się nie układa. Tylko że żeby do tej trzeciej godziny dotrwać, najpierw trzeba się spotkać.

Nie mam patentu, mam kilka rzeczy, które u nas zaczęły działać. Pierwsza to stały termin. „Musimy się kiedyś zgadać” nie działa nigdy, „pierwszy czwartek miesiąca” działa prawie zawsze. Jak się nie uda, to trudno, za miesiąc jest następny i nikt nie musi niczego od nowa ustalać. Z żoną mamy prosty układ: ona ma swój wieczór, ja swój, i oba są w kalendarzu na lodówce.

Druga rzecz to spotkania z dziećmi. Niedzielny spacer po lesie z Markiem i jego synem to wciąż spotkanie z kumplem, tylko z trójką dzieciaków biegających wokół. Sprawdza się też własne hobby jako wspólny czas z dziećmi, bo wtedy nie trzeba wybierać między jednym a drugim.

Trzecia to sport. Wróciłem na środową piłkę na orliku i po raz pierwszy od lat mam w tygodniu godzinę, kiedy nikt nie mówi do mnie „tato”. „Piwo” w naszym słowniku nadal oznacza spotkanie, ale coraz częściej kończy się na herbacie albo bezalkoholowym, bo rano trzeba zawieźć dzieci. Liczy się to, że się widzimy, a nie to, co stoi na stole.

Jest też powód, o którym myślę, kiedy patrzę na syna. On widzi, czy tata ma przyjaciół, czy tylko obowiązki. Na mamadu był tekst o tym, że chłopcy potrzebują prawdziwych przyjaciół, a ja nie bardzo wiem, jak miałbym go tego uczyć, siedząc co wieczór sam przed telewizorem. Wczoraj napisałem więc na grupie: „Pierwszy czwartek listopada?”. Trzech na pięciu odpisało „jestem”. Jak na nas, to wynik prawie rekordowy.