Siłowanie się z tatą to nie tylko wygłupy. Co badania mówią o zabawach fizycznych z dziećmi

Zaczyna się zwykle niewinnie. Syn podchodzi od tyłu, wskakuje mi na plecy i ogłasza, że jest „najsilniejszym zawodnikiem świata”. Po minucie leżymy na dywanie, córka krzyczy, że też chce, a ja udaję, że nie daję rady czterem małym rękom. Przez lata myślałem o tym jako o czymś, co po prostu się dzieje, kiedy tata wraca z pracy. Takie ojcowskie wariactwo, które mama kwituje przewróceniem oczu.

Obraz „taty od wygłupów” jest zresztą mocno zakorzeniony. Ojciec ma być od zabawy, matka od całej reszty, a za tym często idzie przekonanie, że to, co robi tata, jest mniej ważne. Dobrze opisuje to tekst o tym, jak w Polsce wciąż ojcostwo traktowane jest jako gorsze rodzicielstwo. Tymczasem akurat ta „niepoważna” część ojcowskiego repertuaru doczekała się całkiem poważnych badań.

W 2020 roku badacze z Wydziału Edukacji Uniwersytetu Cambridge i LEGO Foundation – Annabel Amodia-Bidakowska, Ciara Laverty i Paul Ramchandani – opublikowali w czasopiśmie „Developmental Review” przegląd systematyczny badań o zabawie ojców z dziećmi. Przeanalizowali 78 prac z lat 1977–2017, głównie z Europy i Ameryki Północnej.

Z przeglądu wynika, że ojcowie chętnie bawią się z dziećmi fizycznie – łaskotki, gonitwy, noszenie na barana – i to już z najmłodszymi, w wieku do 3 lat. Najciekawsze jest jednak co innego: w niemal wszystkich analizowanych badaniach zabawa z tatą wiązała się z lepszą zdolnością dziecka do panowania nad emocjami. Dzieci, które spędzały z ojcami dobrej jakości czas na zabawie, rzadziej miały problemy z nadpobudliwością i zachowaniem, a lepiej radziły sobie z kontrolowaniem agresji.

Brzmi świetnie, ale muszę ostudzić własny entuzjazm. To są związki, a nie dowód, że siłowanie się „robi” dziecku samokontrolę. Autorzy sami przestrzegają przed przecenianiem wyników: wiele uwzględnionych badań było małych, a zabawa ojców bywała w nich wątkiem pobocznym. Możliwe na przykład, że ojcowie, którzy dużo się bawią, są po prostu bardziej zaangażowani na co dzień. A zaangażowanie samo w sobie ma znaczenie, o czym przypominają też doniesienia o tym, jak ojcostwo przebudowuje męski mózg.

Drugi przegląd, z 2021 roku, opublikowały w czasopiśmie „Children” Erin Robinson, Jennifer StGeorge i Emily Freeman. Objął 39 publikacji o zabawie ojców z dziećmi w wieku do 10 lat. Jego wnioski są mniej jednoznaczne i – jako tatę – bardziej mnie zastanawiają. W części badań nad siłowaniem się więcej takich zabaw wcale nie oznaczało lepszych wyników. Słabsze oceny relacji z rówieśnikami wiązały się zwłaszcza z zabawą, w której pojawiały się negatywne emocje.

Autorki zwracają uwagę, że liczy się nie tyle częstotliwość, ile jakość zabawy. Przywołują wcześniejsze prace sugerujące, że dobra „szamotanina” to taka, w której dorosły dzieli się wygranymi i przegranymi i chwali wysiłek dziecka. U nas przekłada się to na prostą rzecz: nie wygrywam zawsze, ale też nie przegrywam za każdym razem. Syn musi się czasem napracować, a czasem przekonać, że porażka to nie koniec świata. To zresztą osobny temat, bo gdy dziecko nie umie przegrywać, łatwo wpaść w pułapkę ciągłego dawania mu forów.

To nie są zalecenia ekspertów, tylko reguły, które wypracowaliśmy z dziećmi metodą prób i błędów. Działają, bo są proste i wszyscy je znają:

Córka ma zupełnie inny temperament niż brat. Zamiast zapasów woli zabawy, w których jest blisko, ale bez przepychanek. Jej ulubione to zawijanie dziecka w naleśnika z koca, z którego potem „wydostaje się” z wielkim hukiem. To też zabawa ruchowa, tylko w jej stylu.

Nie ma jednego wzorca i nie ma też męskiego monopolu. Autorzy przeglądu z Cambridge zaznaczają, że dzieci wychowywane przez same mamy nie muszą być w gorszej sytuacji, bo zabawę fizyczną może zaproponować każdy rodzic. U nas mama jest zresztą groźniejszym przeciwnikiem w bitwie na poduszki niż ja.

Najważniejszy wniosek, jaki wyciągam: nie potrzebuję planu, scenariusza ani pomocy edukacyjnych. Kwadrans na dywanie, z jasnymi zasadami i bez telefonu w kieszeni, często znaczy więcej niż kolejna „rozwijająca” zabawka. Amerykańska Akademia Pediatrii w materiałach o znaczeniu zabawy dla rozwoju dzieci podkreśla, że to obecność i uwaga rodzica, a nie drogie zabawki, najbardziej wzbogacają dziecko.

A gdy jestem zbyt zmęczony na zapasy? Wtedy zabawa przenosi się na kanapę i to też jest w porządku. Na MamaDu pisaliśmy już, dlaczego warto, żeby tata czytał dziecku książki. Wieczorna lektura nie jest gorszą wersją ojcowskiego czasu. Jest po prostu inną.