Wieczorem córka pokazuje mi wieżę z klocków i słyszy ode mnie prawie na autopilocie: „Ale jesteś zdolna!”. Pół godziny później syn rozgryza zadanie z matematyki i dostaje to samo „ale mądry z ciebie”. Dopiero kiedy trafiłem na badania o tym, jak rodzice chwalą najmłodsze dzieci, przestałem się zastanawiać, ile chwalę, a zacząłem — jak.
Ustaw MamaDu jako preferowane medium w GoogleCzy ważniejsze jest to, ile chwalimy, czy jak?
Długo wydawało mi się, że z pochwałami sprawa jest prosta: im więcej, tym lepiej. Tymczasem badacze, których pracę opisano w czasopiśmie „Child Development”, zwrócili uwagę na coś, co na pierwszy rzut oka wygląda na drobiazg — nie na liczbę pochwał, tylko na ich rodzaj. Nagrywali w domach 53 rodziny z okolic Chicago, kiedy dzieci miały 14, 26 i 38 miesięcy, a potem wrócili do tych samych dzieci, gdy skończyły siedem–osiem lat.
Czym różni się „jaki mądry” od „ale kombinowałeś”?
Pochwały podzielili na dwa rodzaje. Pierwszy to pochwała wysiłku i sposobu: „ale się napracowałeś”, „dobrze to wymyśliłeś”, „widzę, że próbowałeś kilka razy”. Drugi to pochwała cechy: „jaki mądry”, „grzeczna dziewczynka”, „złota rączka”. W nagraniach pochwała za wysiłek stanowiła średnio osiemnaście procent wszystkich pochwał, pochwała cechy około szesnastu, a reszta to ogólne „super” i „ładnie”. Dzieci, które jako maluchy częściej słyszały tę pierwszą, pięć lat później częściej wierzyły, że zdolności da się wyćwiczyć, i chętniej brały się za trudne zadanie, zamiast je porzucać. To cenne, bo dziecku, które boi się porażki, łatwiej odpuścić, zanim w ogóle spróbuje.
Czy na pewno chodzi o słowa, a nie o coś innego?
Trzeba uczciwie powiedzieć, co to badanie pokazuje, a czego nie. To obserwacja, nie eksperyment — widać zależność, ale nikt nie udowodnił, że sam sposób chwalenia wprost kształtuje nastawienie dziecka. Rodzin było tylko pięćdziesiąt kilka i z jednego regionu, a za związkiem mogą stać inne rzeczy: temperament dziecka, ogólny styl wychowania w domu, świadomość, że w kącie chodzi kamera. Korelacja to nie przyczyna i autorzy sami to zaznaczają. Dla mnie to i tak był wystarczający powód, żeby posłuchać własnego języka.
Dlaczego synowi mówiłem to inaczej niż córce?
Najmocniej uderzył mnie jeden wynik. Rodzice chwalili chłopców i dziewczynki mniej więcej tak samo często, ale chłopcy znacznie częściej słyszeli pochwałę za wysiłek — u nich było to prawie dwadzieścia cztery procent pochwał, u dziewczynek około dziesięciu. Złapałem się na tym, że robię dokładnie to samo: synowi rzucam „ale kombinowałeś”, a córce „jaka śliczna”, „jaka grzeczna”. Nie dlatego, że mniej w nią wierzę — po prostu tak mi z automatu wychodzi. A przecież inaczej mówimy do synów i córek często nie dlatego, że tak chcemy, tylko z nawyku.
Jak chwalę teraz, żeby nie brzmiało to sztucznie?
Nie chodzi o to, żeby wykreślić „jaki mądry” i recytować formułki z poradnika. Staram się po prostu nazywać to, co dziecko zrobiło: że spróbowało jeszcze raz, że samo wpadło na pomysł, że nie rozpłakało się, kiedy wieża się rozsypała. Taki konkret robi dla pewności siebie dziecka więcej niż ogólnikowe zachwyty. Kiedy już chwalę cechę, dopowiadam, skąd się wzięła — nie „jesteś mistrzem”, tylko „ćwiczyłeś te rzuty cały tydzień i widać efekt”. Czasem i tak wyrwie mi się stare „ale jesteś zdolna” i nic strasznego się nie dzieje; liczy się to, co dzieci słyszą najczęściej.
Warto o tym pomyśleć także dlatego, że etykieta „zdolnego dziecka” potrafi ciążyć długo po szkole. Psychologowie opisują syndrom dorosłej najlepszej uczennicy, w którym poczucie wartości przykleja się do ocen i cudzych zachwytów, a każde potknięcie zaczyna boleć bardziej, niż powinno. Pochwała za wysiłek nie kosztuje ani słowa więcej niż pochwała za talent. Mówi tylko dziecku coś innego: że następnym razem znów warto spróbować.
Nie przegap żadnej ważnej wiadomości i obserwuj nas w Google News!