Pojawiła się petycja, by uczniowie dostali tablety zamiast podręczników. Przykład Szwecji nic nas nie nauczył

O tym, że uczniowie w polskich szkołach są przemęczeni, mówi się od dawna. Właśnie dlatego Ministerstwo Edukacji Narodowej zaplanowało reformę, która ma sprawić, że dzieci i młodzież będą uczyć się bardziej praktycznie, bez nadmiaru teorii, która nie zawsze przydaje się w dorosłym życiu.

W przedszkolach nacisk położono na naukę przez zabawę, a w podstawówkach m.in. na częstsze przebywanie na świeżym powietrzu, rozwijanie umiejętności manualnych i technicznych oraz aktywność fizyczną. We wrześniu 2026 roku reforma weszła do przedszkoli i szkół podstawowych, a od 2027 roku ma objąć również szkoły ponadpodstawowe.

Choć podstawa programowa dla szkół średnich jest już ustalona, wciąż trwają rozmowy o tym, co jeszcze można zmienić w przyszłym roku. Wśród postulatów rodziców od lat powraca temat ciężkich plecaków. Problem dotyczy nie tylko najmłodszych uczniów z klas I-III, ale również starszych dzieci z klas IV-VIII oraz młodzieży ze szkół ponadpodstawowych. Na każdym z tych etapów uczniowie muszą codziennie zabierać ze sobą podręczniki, zeszyty i inne materiały potrzebne na lekcjach.

20 sierpnia 2026 roku do Ministerstwa Edukacji Narodowej trafiła petycja dotycząca zastąpienia tradycyjnych, papierowych podręczników i zeszytów ich cyfrowymi odpowiednikami. Autor zaproponował, by uczniowie szkół ponadpodstawowych korzystali z tabletów zamiast nosić ze sobą komplet książek i zeszytów. Jego zdaniem państwo powinno dofinansować zakup urządzeń, aby zapewnić młodzieży dostęp do cyfrowych materiałów edukacyjnych.

Wśród argumentów przemawiających za tym rozwiązaniem znalazła się przede wszystkim troska o zdrowie uczniów. Tablety ważą mniej niż komplet podręczników, dlatego mogłyby odciążyć plecy młodzieży i ograniczyć fizyczne konsekwencje codziennego noszenia ciężkich plecaków.

Autor petycji wskazał również na możliwe oszczędności oraz korzyści dla środowiska. Choć produkcja urządzeń elektronicznych także wiąże się z obciążeniem dla planety, jego zdaniem cyfryzacja edukacji mogłaby ograniczyć zużycie papieru, wycinkę drzew i wyrzucanie niepotrzebnych już książek oraz zeszytów.

Kolejnym argumentem jest możliwość szybkiego aktualizowania treści. W dobie dynamicznie zmieniającej się wiedzy materiały cyfrowe można łatwiej uzupełniać i poprawiać niż podręczniki wydrukowane na papierze. Dzięki temu uczniowie mogliby korzystać z aktualniejszych informacji bez konieczności wymiany książek.

Ministerstwo Edukacji Narodowej nie odpowiedziało jeszcze na wspomnianą petycję. Ja jednak, jako rodzic ucznia, a jednocześnie obywatelka, która czuje się częścią społeczeństwa, mam w tej sprawie odmienne zdanie. Uważam, że ciężkie plecaki rzeczywiście stanowią problem, ale zastąpienie papierowych podręczników ekranami nie musi być dobrym rozwiązaniem.

Po pierwsze, coraz częściej rozmawiamy o konsekwencjach nadmiernego korzystania z urządzeń elektronicznych. Dotyczą one nie tylko najmłodszych dzieci, ale również nastolatków i dorosłych. Długi czas przed ekranem może wiązać się m.in. z problemami ze snem, przemęczeniem, trudnościami z koncentracją i przeciążeniem bodźcami.

Znaczenie ma przy tym nie tylko samo światło emitowane przez urządzenia, lecz także sposób korzystania z nich, rodzaj oglądanych treści i to, czy technologia nie wypiera innych aktywności.

Nie chodzi wyłącznie o media społecznościowe. Smartfony, komputery i tablety oferują mnóstwo aplikacji, które potrafią skutecznie odciągać uwagę od wykonywanego zadania. Problemem jest również to, że część młodych ludzi ma trudności z kontrolowaniem czasu spędzanego przed ekranem. W tej sytuacji trudno mi uznać, że kolejne godziny z tabletem w ręku, tym razem spędzane na lekcjach i odrabianiu prac domowych, będą jednoznacznie korzystną zmianą.

Nie oznacza to oczywiście, że należy całkowicie wyeliminować technologię ze szkół. Umiejętność korzystania z narzędzi cyfrowych jest dziś niezbędna, a odpowiednio dobrane materiały mogą ułatwiać naukę. Czym innym jest jednak wykorzystywanie tabletu podczas konkretnych zajęć, a czym innym uczynienie go podstawowym narzędziem codziennej edukacji.

Warto też przypomnieć, że cyfryzacja edukacji nie wszędzie przyniosła oczekiwane rezultaty. Szwecja, która wcześniej mocno stawiała na cyfryzację edukacji, zaczęła zmieniać podejście do ekranów w szkołach. Od lipca 2025 roku w przedszkolach nie ma już obowiązku korzystania z narzędzi cyfrowych, a najmłodsze dzieci powinny uczyć się z wykorzystaniem tradycyjnych pomocy, takich jak książki.

Szwedzki rząd inwestuje również w papierowe podręczniki, podkreśla znaczenie czytania i pisania ręcznego, a od jesieni 2026 roku wprowadza ogólnokrajowe ograniczenia dotyczące telefonów komórkowych w szkołach objętych przepisami. Rząd chce wzmocnienia roli papierowych podręczników, książek i ćwiczeń ręcznego pisania. W debacie o edukacji coraz częściej podkreśla się, że technologia nie powinna zastępować wszystkich analogowych sposobów zdobywania wiedzy.

Nie bez powodu. Ręczne pisanie angażuje inne procesy niż samo wpisywanie tekstu na klawiaturze, a badania wskazują, że może wspierać uczenie się i zapamiętywanie. Papierowa książka pozwala też czytać bez powiadomień, wyskakujących okienek i pokusy przełączenia się do innej aplikacji. Nie oznacza to, że każdy podręcznik drukowany jest lepszy od każdego materiału cyfrowego. Pokazuje jednak, że decyzja o zastąpieniu książek tabletami nie powinna być podejmowana wyłącznie na podstawie argumentu o wadze plecaka.

Sama uważam, że plecaki uczniów są zbyt ciężkie, ale ekrany nie są rozwiązaniem, które automatycznie poprawi ich zdrowie i wesprze rozwój. Zamiast przenosić szkolną codzienność na kolejne urządzenia elektroniczne, powinniśmy poszukać sposobów na odciążenie dzieci bez rezygnowania z tradycyjnych metod nauki.

Być może w wielu szkołach wystarczyłoby zacząć od rzeczy prostych: zapewnić uczniom szafki lub inne bezpieczne miejsca, w których mogliby zostawiać podręczniki i zeszyty potrzebne na kolejnych lekcjach. Można też przyjrzeć się organizacji planów zajęć oraz temu, czy dzieci rzeczywiście muszą codziennie nosić wszystkie materiały między domem a szkołą.

Nie każdy problem trzeba rozwiązywać ekranem, zwłaszcza gdy mówimy o dzieciach, które i tak dorastają w świecie pełnym technologii. Zanim więc zamienimy ciężkie plecaki na tablety, zastanówmy się, czy nie da się po prostu sprawić, by szkoła była miejscem bardziej przyjaznym dla uczniowskich pleców, głów i oczu.

Źródło: edukacja.infor.pl, government.se, apnews.com