Rodzice podzieleni dietą roślinną w szkołach. Stołówki trafią pod lupę sanepidu

Nowy rok szkolny 2026/2027 przyniósł do szkół i przedszkoli szereg zmian. Od 1 września rodzice i uczniowie dyskutują nie tylko o nowych przedmiotach, programach nauczania czy planach lekcji, ale również o zmianach, które dotyczą szkolnych i przedszkolnych stołówek.

W życie weszły bowiem nowe zasady żywienia dzieci i młodzieży. Jedni rodzice cieszą się, że jadłospisy mają być zdrowsze i zawierać więcej produktów roślinnych, inni obawiają się, że w praktyce może to oznaczać obiady, które dzieci znacznie mniej chętnie będą jadły.

W mediach społecznościowych pojawiają się nawet głosy o "żywieniowym spisku". Kontrowersje wzbudza przede wszystkim większy udział produktów roślinnych w jadłospisach. Część rodziców i ekspertów obawia się, że jeśli placówki źle zinterpretują nowe przepisy, mięso zostanie po prostu zastąpione potrawami mącznymi i słodkimi, takimi jak kluski z serem i cukrem czy naleśniki z owocami.

Samo ograniczenie mięsa nie gwarantuje przecież zdrowego jadłospisu. Teraz wiadomo już, że szkolne i przedszkolne stołówki będą również pod lupą Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

O planowanych kontrolach poinformował Polską Agencję Prasową rzecznik Głównego Inspektora Sanitarnego Marek Waszczewski. Podkreślił jednak, że nie są one bezpośrednim skutkiem wejścia w życie nowych przepisów żywieniowych. Państwowa Inspekcja Sanitarna prowadzi bowiem stały nadzór nad placówkami oświatowymi, a kontrole stołówek odbywają się zgodnie z przyjętym harmonogramem.

"Prowadzimy stały nadzór nad jednostkami systemu oświaty. Kontrole, tak jak dla całego obszaru żywności, będą odbywać się zgodnie z ustalonym harmonogramem" – przekazał rzecznik GIS.

Nowe przepisy będą jednak jednym z elementów, które inspektorzy mogą uwzględnić podczas kontroli. Od 1 września obowiązuje bowiem nowe rozporządzenie Ministra Zdrowia dotyczące żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w szkołach i przedszkolach.

Kontrole odbywają się bez wcześniejszego uprzedzenia. Dzięki temu inspektorzy mogą sprawdzić, jak stołówka funkcjonuje na co dzień, a nie tylko wtedy, gdy placówka ma czas przygotować się do wizyty.

Skala takich kontroli jest duża. Jak przekazał GIS, w ubiegłym roku szkolnym Państwowa Inspekcja Sanitarna przeprowadziła ponad 16 tys. kontroli w ponad 12,7 tys. stołówek działających m.in. w szkołach, przedszkolach, bursach, internatach oraz placówkach specjalnych i wychowawczych.

W tym roku liczba kontroli ma być jeszcze większa. Inspektorzy odwiedzą placówki, które nie zostały skontrolowane w poprzednim roku, ale wrócą również do tych, w których wcześniej stwierdzono nieprawidłowości.

Kontrolerzy będą przyglądać się m.in. sposobowi planowania jadłospisów oraz przestrzeganiu przepisów dotyczących żywienia dzieci i młodzieży. Ważne będzie również to, czy placówki prawidłowo informują uczniów o składnikach i surowcach wykorzystywanych do przygotowywania posiłków, w tym o substancjach alergennych.

Podczas kontroli osoby odpowiedzialne za żywienie mogą otrzymać wskazówki dotyczące prawidłowego układania jadłospisów oraz stosowania obowiązujących przepisów.

Nowe regulacje zakładają m.in. większy udział warzyw, owoców i produktów pełnoziarnistych, ograniczenie cukru, soli i wysoko przetworzonej żywności oraz zwiększenie udziału produktów roślinnych. Jedną z najbardziej komentowanych zmian jest obowiązek podawania co najmniej raz w tygodniu pełnowartościowego obiadu w 100 proc. roślinnego, przygotowanego na bazie nasion roślin strączkowych, takich jak fasola, soczewica czy ciecierzyca.

Nie oznacza to jednak, że szkolne stołówki mają całkowicie zrezygnować z mięsa. Celem nowych zasad jest przede wszystkim zmiana proporcji i zwiększenie różnorodności jadłospisów, z większym udziałem produktów roślinnych.

Ważnym elementem przepisów jest także ograniczenie soli i cukru, w tym słodzenia napojów. Zmiany mają nie tylko wpisywać żywienie zbiorowe w założenia tzw. diety planetarnej, ale przede wszystkim wspierać zdrowie i prawidłowy rozwój dzieci.

Kontrole nie kończą się wyłącznie na przekazaniu zaleceń. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości możliwe jest nałożenie grzywny lub kary pieniężnej. W ubiegłym roku nałożono 4670 grzywien oraz 67 kar pieniężnych.

Tegoroczne kontrole mogą więc być dla części placówek szczególnie istotne. Inspektorzy będą sprawdzać nie tylko kwestie związane z bezpieczeństwem żywności, ale również to, czy osoby odpowiedzialne za przygotowywanie posiłków prawidłowo stosują obowiązujące wymagania dotyczące żywienia dzieci i młodzieży.

Zmiany przepisów są również odpowiedzią na rosnący problem nadwagi i otyłości wśród dzieci. Dotychczasowe regulacje obowiązywały od 2016 roku i – jak wskazuje resort zdrowia – wymagały dostosowania do aktualnej wiedzy dotyczącej prawidłowego żywienia.

Skala problemu jest poważna. Według najnowszych badań WHO COSI nadmierną masę ciała ma około 33 proc. polskich dzieci w wieku wczesnoszkolnym, a otyłość występuje u około 15 proc. badanych ośmiolatków.

W tej sytuacji zmiana jadłospisów w szkołach i przedszkolach ma być jednym z elementów szerszej profilaktyki. Dzieci spędzają w placówkach znaczną część dnia, dlatego jakość posiłków, które otrzymują, może mieć znaczenie dla ich codziennych nawyków żywieniowych.

Pozostaje jednak pytanie, jak nowe przepisy będą wyglądały w praktyce. Bo nawet najlepiej napisane zasady nie wystarczą, jeśli zdrowy i zbilansowany jadłospis zostanie w stołówce sprowadzony do zastąpienia mięsa słodkimi kluskami czy naleśnikami. Dlatego tak ważne będzie nie tylko przestrzeganie nowych regulacji, ale również ich właściwe rozumienie przez osoby odpowiedzialne za żywienie dzieci.

Źródło: samorząd.pap.pl, ncez.pzh.gov.pl, gov.pl