Wnuki już nie zapłacą za dziadka w DPS. Rzeczniczka Praw Dziecka: "Mamy kuriozalna sytuację"

Jakiś czas temu w mediach było głośno o sprawie 8-letniej dziewczynki z Łodzi, od której Dom Pomocy Społecznej oczekiwał uiszczania comiesięcznych opłat za pobyt w ośrodku jej dziadka. Opłaty wynosiły 2 tys. zł miesięcznie, a dziewczynka miała trudną historię rodzinną i nigdy nawet nie poznała dziadka, za którego miała płacić.

Sytuacja była o tyle kuriozalna, że dziecko – które prawnie nie może samodzielnie dysponować majątkiem – zostało zobowiązane do ponoszenia takich kosztów. Na sprawę w lutym 2026 roku zareagowała Monika Horna-Cieślak, Rzeczniczka Praw Dziecka. Przygotowała projekt nowelizacji ustawy o pomocy społecznej i skierowała go do osób posiadających inicjatywę ustawodawczą.

Na propozycję zmian odpowiedziały posłanki Polskiego Stronnictwa Ludowego, które zobowiązały się przygotować nowelizację we współpracy z RPD. Ustawa ma uwolnić dzieci od obowiązku ponoszenia kosztów pobytu dorosłych w domach pomocy społecznej.

W związku z tym przedsięwzięciem Horna-Cieślak wraz z posłankami PSL zorganizowały konferencję prasową, podczas której RPD mówiła:

"Mamy kuriozalną sytuację, ponieważ młody człowiek powinien zajmować się nauką, powinien poznawać rówieśników, powinien poznawać świat, a są takie sytuacje w życiu dziecka, kiedy może otrzymać wezwanie do zapłaty, (...) żeby uregulować pobyt osoby dorosłej w DPS-ie, (...) której dziecko w ogóle może nie znać, z którą nie ma jakichkolwiek więzi, oprócz więzi krwi".

Biuro RPD przyznało, że wiadomo o kilkunastu przypadkach dzieci w sytuacji podobnej do tej, w jakiej znalazła się 8-latka z Łodzi. Zdaniem rzeczniczki, która przyjrzała się sprawie, praktyka żądania opłat od dzieci zależy od konkretnego DPS-u.

Horna-Cieślak dodała: "Nie chcemy, żeby to zależało od praktyki, (...) od urzędników, którzy podejmują decyzje. Prawo ma być jasne: żadne dziecko nie może być zobowiązane do tego, żeby płacić za pobyt dorosłego w DPS-ie". Przyznała również, że takie rozwiązania nie powinny funkcjonować w polskich realiach prawnych.

RPD przygotowała już wraz ze współpracownikami projekt nowelizacji ustawy, jednak to klub PSL podejmie się przeprowadzenia go przez proces legislacyjny. "Każde dziecko w Polsce powinno mieć bezpieczne dzieciństwo, z całą pewnością dzieciństwo bez długów. (...) Zmieniamy tylko jedno zdanie w ustawie o pomocy społecznej. Zdanie, które jest kluczowe dla przyszłości tych właśnie małych, bezbronnych dzieci" – komentowała podczas konferencji posłanka Jolanta Zięba-Gzik.

Posłanki podkreślały, że obecne przepisy są krzywdzące wobec niczemu winnych dzieci i powinny zostać jak najszybciej zmienione.

Sytuację w lutym dla MamaDu skomentował adwokat, prezes Naczelnej Rady Adwokackiej Przemysław Rosati. Wyjaśnił, że w pierwszej kolejności opłaty ponosi mieszkaniec domu, następnie jego małżonek, a jeśli mieszkaniec nie jest w stanie ich pokryć – tzw. zastępni przed wstępnymi, a na końcu gmina. W tej grupie zastępnych może znaleźć się małoletnie dziecko, będące dzieckiem lub wnukiem osoby obciążonej kosztami.

Rosati zaznaczył, że dzieci mogą zostać zwolnione z obowiązku ponoszenia takich opłat, jednak wcześniej konieczne jest złożenie odpowiedniego wniosku. Następnie przeprowadza się rodzinny wywiad środowiskowy, a decyzja o zwolnieniu zależy od indywidualnych okoliczności każdej sprawy.

"To wszystko zależy od konkretnego przypadku. Ustawa takie możliwości stwarza i wymienia je wprost w artykule 64, przy czym jest to katalog otwarty – każda wyjątkowa, uzasadniona lub uprawdopodobniona sytuacja powinna prowadzić do zwolnienia osoby zobowiązanej z opłaty" – podkreślał adwokat.

Dzięki planowanej nowelizacji ustawy istnieje szansa, że dzieci w ogóle nie będą obciążane kosztami pobytu dorosłych krewnych w Domach Pomocy Społecznej.

Źródło: rmf24.pl, brpd.gov.pl