Parujący kubek gorącej herbaty na stole
Jelena Kazak / Pexels

Listopad to wieczory w domu, kubki z gorącą herbatą, termofory i domowe sposoby na katar. Dla małych dzieci każda z tych rzeczy może skończyć się oparzeniem. Wyjaśniamy, skąd biorą się te wypadki, jak udzielić pierwszej pomocy zgodnie z aktualnymi zaleceniami i kiedy wezwać pomoc.

Ustaw MamaDu jako preferowane medium w Google
REKLAMA

Dlaczego w sezonie grzewczym trzeba uważać na gorące rzeczy

Synoptycy zapowiadają, że zima nie będzie czekać do grudnia, więc rodziny przenoszą życie do mieszkań. Na stole stoją kubki z herbatą, w łóżkach lądują termofory, w łazienkach dłużej leci gorąca woda, a przy katarze wraca babciny pomysł z garnkiem i ręcznikiem na głowie. Dla dorosłego to codzienność. Dla dziecka, które dopiero uczy się chodzić i wszystko ściąga ze stołu, każdy z tych przedmiotów jest zagrożeniem.

Według najnowszego zestawienia Światowej Organizacji Zdrowia z października 2026 r. w 2023 r. na świecie zmarło z powodu ognia, gorąca i gorących substancji około 163 tys. osób, w tym około 35,6 tys. dzieci poniżej 15. roku życia. WHO wymienia oparzenia gorącymi płynami jako szczególne ryzyko u dzieci. Nowozelandzki program Safekids zwraca uwagę, że skóra dziecka jest cieńsza i w niższej temperaturze oparza się głębiej niż skóra dorosłego.

Gorący napój, termofor, inhalacja. Gdzie czyhają oparzenia

Do oparzenia wystarczy chwila nieuwagi, dlatego oprócz czujności liczy się przygotowanie domu, podobnie jak przy przykręcaniu komody do ściany: raz, a porządnie.

  • Gorące napoje. Materiały brytyjskiej NHS przypominają, że gorący napój może oparzyć niemowlę jeszcze do 15 minut po przygotowaniu. Kubek odstawiamy na środek blatu, poza zasięg rąk, nie pijemy herbaty z dzieckiem na kolanach, a obrus, który maluch może ściągnąć, chowamy do szuflady.
  • Termofor. Szpital dziecięcy w Glasgow leczył zimą 2023/2024 11 dzieci z oparzeniami od termoforu, ponad dwa razy więcej niż rok wcześniej. Szkoccy lekarze radzą nie wlewać wrzątku, napełniać termofor w dwóch trzecich, zawsze używać pokrowca, nie pozwalać dziecku na nim siadać ani zabierać go do łóżka i wymieniać termofor po dwóch latach od daty produkcji, oznaczonej wewnątrz wlewu.
  • Inhalacje nad garnkiem. Holenderscy lekarze przeanalizowali przyjęcia do ośrodków oparzeniowych z lat 1998–2007. Na 31 osób poparzonych podczas inhalacji parowych 19 nie skończyło 16 lat, a przeszczepu skóry wymagało sześcioro pacjentów, w tym pięcioro dzieci. Przegląd Cochrane nie znalazł przy tym wystarczających dowodów, że wdychanie pary pomaga na przeziębienie, a żadne z uwzględnionych badań nie dotyczyło dzieci.
  • Grzejniki i piecyki. Safekids zaleca utrzymywanie dzieci co najmniej metr od grzejników elektrycznych i piecyków.
  • Kąpiel i mleko. Wodę do wanny najlepiej zawsze sprawdzić przed włożeniem dziecka, a mleko podgrzane w mikrofalówce wymieszać i sprawdzić, bo nagrzewa się nierówno.

    • Zatkany nos u malucha lepiej udrażniać bez pary. W tekście o tym, jak przebiega zapalenie oskrzelików u niemowlęcia, opisywaliśmy bezpieczne sposoby: krople z soli fizjologicznej i oczyszczanie nosa.

    Pierwsza pomoc przy oparzeniu krok po kroku

    Zalecenia NHS, WHO i Brytyjskiego Towarzystwa Oparzeniowego są tu zgodne. Polski serwis pacjent.gov.pl mówi o chłodzeniu przez co najmniej 15 minut, źródła brytyjskie i WHO o około 20 minutach.

  • Odsuń dziecko od źródła gorąca. Jeśli płonie ubranie, ugaś je, a dopiero potem zajmij się raną.
  • Jak najszybciej chłodź oparzone miejsce chłodną, nie lodowatą, bieżącą wodą przez około 20 minut. NHS zaznacza, że chłodzenie ma sens nawet do trzech godzin po urazie. Bez dostępu do kranu można użyć czystego, mokrego ręcznika, zmienianego co chwilę.
  • Zdejmij pierścionki, zegarek, pieluchę i ubranie z okolicy oparzenia, ale nie odrywaj niczego, co przywarło do skóry.
  • Chłodź oparzenie, ogrzewaj dziecko. Resztę ciała okryj kocem, bo małe dzieci szybko się wychładzają. Nie stosuj lodu.
  • Po schłodzeniu przykryj ranę luźno folią spożywczą, układaną w pasach, a nie owijaną dookoła, albo czystym nieprzywierającym opatrunkiem. Folii nie kładzie się na twarz.
  • Nie smaruj oparzenia masłem, olejem, kremem, pastą do zębów ani domowymi mieszankami. Nie przekłuwaj pęcherzy i nie przyklejaj plastra.

    • Warto przećwiczyć te kroki na sucho, tak samo jak to, co robić przy zadławieniu. W stresie łatwiej działać według schematu, który zna się na pamięć.

    Kiedy do lekarza, kiedy dzwonić na 112

    Dzwoń na 112 albo jedź od razu na SOR, gdy:

  • oparzenie jest rozległe lub głębokie,
  • dotyczy twarzy, dłoni, stóp, narządów płciowych lub pośladków,
  • zostało spowodowane prądem albo substancją chemiczną,
  • mogło dojść do oparzenia dróg oddechowych, na przykład przy wdychaniu gorącej pary lub dymu,
  • dziecko ma trudności z oddychaniem.

    • Mniejsze oparzenie, na przykład pęcherz na palcu, też warto pokazać lekarzowi, jeśli nie wiadomo, jak głębokie jest uszkodzenie, a zwłaszcza gdy dotyczy niemowlęcia. NHS radzi szukać porady zawsze, gdy rodzic nie jest pewien, co robić. W Polsce wieczorem, w nocy, w weekendy i święta działa Teleplatforma Pierwszego Kontaktu NFZ pod bezpłatnym numerem 800 137 200, a także nocna i świąteczna opieka zdrowotna.

    Do lekarza trzeba wrócić, gdy rana w kolejnych dniach wygląda gorzej zamiast lepiej albo dziecko zaczyna gorączkować. Jak mierzyć temperaturę i kiedy wymaga ona pilnej pomocy, opisywaliśmy w poradniku o tym, jak wygląda gorączka w sezonie infekcji. Leki przeciwbólowe dobiera się do wieku i masy ciała dziecka, najlepiej po rozmowie z lekarzem lub farmaceutą.