Ma 16 lat i pamięta rzeczy z czasów, gdy był niemowlęciem. Naukowcy zdumieni nastolatkiem z Polski

Spróbuj przypomnieć sobie zwykły dzień sprzed pięciu lat. Co robiłaś, jaka była pogoda, co wydarzyło się w twoim życiu? Dla większości z nas byłoby to praktycznie niemożliwe bez dodatkowych wskazówek. Są jednak ludzie, którzy potrafią wracać pamięcią do konkretnych dni z zadziwiającą dokładnością.

Do tej niezwykle małej grupy należy 16-letni chłopak, którego przypadek opisali właśnie naukowcy w czasopiśmie naukowym "Cortex". W badaniu występuje pod inicjałami KCL. Jednym z autorów publikacji jest dr hab. Krystian Barzykowski z Uniwersytetu Jagiellońskiego.

U nastolatka stwierdzono HSAM, czyli Highly Superior Autobiographical Memory – wyjątkowo rozwiniętą pamięć autobiograficzną. Nie oznacza to jednak, że wystarczy, by raz przeczytał podręcznik i już nigdy niczego nie zapomniał.

HSAM dotyczy przede wszystkim własnego życia. Osoby posiadające tę niezwykłą zdolność potrafią z ogromną dokładnością przywoływać wydarzenia ze swojej przeszłości, często łącząc je z konkretnymi datami.

Naukowcy poddali 16-latka serii testów. Wykorzystali m.in. standardowe procedury służące do identyfikowania HSAM oraz badania pamięci autobiograficznej. Sprawdzali również pamięć ogólną, kontrolę poznawczą, cechy osobowości oraz to, co dzieje się z myślami chłopca, kiedy nie skupia się świadomie na wspominaniu. Wyniki potwierdziły, że KCL spełnia kryteria HSAM. Szczególnie zainteresowało badaczy jednak coś innego.

Okazało się, że przeszłość wyjątkowo często wraca do 16-latka bez jego świadomego wysiłku. Są to tzw. mimowolne wspomnienia autobiograficzne. Wystarczy bodziec – słowo, sytuacja czy skojarzenie – by w głowie pojawiło się konkretne wydarzenie z własnego życia.

Co ważne, nie chodziło o to, że myśli nastolatka po prostu częściej "uciekają" od wykonywanego zadania. Ogólna częstotliwość takich niezwiązanych z zadaniem myśli była podobna jak u innych osób. Wyjątkowe było natomiast to, czym były wypełnione. U KCL znacznie częściej dotyczyły jego własnej przeszłości.

To właśnie może być jedną z odpowiedzi na pytanie, skąd bierze się jego niezwykła pamięć. Badacze wskazują, że u osób z HSAM próg potrzebny do uruchomienia wspomnienia może być niższy, a ich umysł bardziej wrażliwy na bodźce wywołujące konkretne obrazy z przeszłości. Mówiąc prościej – coś, co dla nas jest zwykłym słowem czy widokiem, u niego może niemal automatycznie otwierać drzwi do konkretnego wspomnienia.

Najbardziej niezwykły jest jednak zakres wspomnień nastolatka. Jak opisują autorzy, KCL wskazuje, że jego najwcześniejsze wspomnienie pochodzi z okresu, gdy miał około trzech miesięcy. Do tej informacji trzeba jednak podchodzić ostrożnie. Naukowcy mogą testować niezwykłe zdolności pamięciowe nastolatka i weryfikować wiele późniejszych wspomnień, ale nie oznacza to, że każde wspomnienie z okresu niemowlęcego można niezależnie potwierdzić.

Jest to szczególnie interesujące ze względu na zjawisko tzw. amnezji dziecięcej. Większość dorosłych nie ma trwałych autobiograficznych wspomnień z pierwszych kilku lat życia. Dlatego przypadki osób, które deklarują dostęp do znacznie wcześniejszych wspomnień, są dla badaczy pamięci tak fascynujące.

Naukowcy podkreślają też, że HSAM nie oznacza po prostu "doskonałej pamięci". To szczególny sposób funkcjonowania pamięci autobiograficznej. Co ciekawe też, sam sposób przeżywania wspomnień przez 16-latka nie różnił się zasadniczo od tego obserwowanego w ogólnej populacji. Wyróżniały go natomiast niezwykle rozwinięte zdolności autobiograficzne, większa pewność co do dokładności własnych wspomnień i przede wszystkim to, jak często przeszłość pojawiała się w jego głowie bez świadomego przywoływania. Niezwykła pamięć może więc nie polegać wyłącznie na tym, że mózg "zapisuje więcej". Równie ważne (a może nawet i ważniejsze?) może być to, jak łatwo później odnajduje drogę do zapisanych wspomnień.

Źródło: "Cortex"