Najzdolniejsi uczniowie mają najtrudniej. Poseł ostro o zwyczajach polskiej szkoły

Dosłownie chwilę temu przez media przetoczyła się burza dotycząca nagradzania uczniów za świadectwa z czerwonym paskiem. W polskim systemie oświaty otrzymują je uczniowie, którzy uzyskali średnią ocen co najmniej 4,75. W wielu szkołach wraz ze świadectwem wręczane są również nagrody – najczęściej książki lub drobne upominki.

Są one jednak finansowane przez rady rodziców, dlatego taka praktyka nie funkcjonuje we wszystkich placówkach. Kiedy Rzeczniczka Praw Dziecka skrytykowała akcję jednej z lodziarni, która po zakończeniu roku szkolnego nagradzała uczniów z dobrymi wynikami darmowymi lodami, do sprawy odniosła się także ministra edukacji Barbara Nowacka.

Szefowa Ministerstwa Edukacji Narodowej stwierdziła w jednym z wywiadów, że jej zdaniem problem został niepotrzebnie rozdmuchany i nie powinno się odbierać wybitnym uczniom możliwości symbolicznego docenienia ich osiągnięć, choćby poprzez czerwony pasek.

Jednocześnie zwróciła uwagę, że w polskiej oświacie brakuje systemowego sposobu nagradzania uczniów, którzy osiągają bardzo dobre wyniki. W jej ocenie warto stworzyć rozwiązanie, dzięki któremu najlepsi uczniowie w całym kraju mogliby poczuć, że ich całoroczny wysiłek został rzeczywiście zauważony i doceniony.

Do podobnego pomysłu nawiązał teraz poseł i nauczyciel Marcin Józefaciuk, który był gościem podcastu "Szkoła na nowo" prowadzonego przez redakcję portalu "Rzeczpospolita". Józefaciuk przyznał, że ma poczucie, iż polska szkoła nie wspiera uczniów zdolnych, a tym samym nie daje im wystarczającej motywacji do rozwijania swoich pasji i pogłębiania wiedzy "dla samej wiedzy".

Zwrócił uwagę, że współczesna szkoła dysponuje wieloma mechanizmami wsparcia dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Jeśli dziecko posiada orzeczenie lub inną wymaganą dokumentację, może liczyć na dodatkową pomoc i dostosowanie procesu nauczania do swoich potrzeb.

Tymczasem w przypadku uczniów szczególnie uzdolnionych praktycznie nie istnieją rozwiązania, które realnie wspierałyby ich rozwój. Jak podkreślił Józefaciuk, nie otrzymują oni ani odpowiedniego wsparcia, ani zachęt, które mogłyby pomóc im rozwijać talent. Dodał również, że wielu najzdolniejszych uczniów nie ma nawet poczucia bezpieczeństwa i zrozumienia w szkolnej rzeczywistości.

Problem nie sprowadza się jednak wyłącznie do braku nagród czy systemowego doceniania osiągnięć. Nawet uczniowie osiągający bardzo dobre wyniki na co dzień częściej słyszą o swoich brakach niż o sukcesach. Szkolna rzeczywistość wciąż opiera się przede wszystkim na wytykaniu błędów i ocenianiu tego, czego uczeń jeszcze nie potrafi, zamiast dostrzegania jego mocnych stron i postępów.

Symbolicznie od lat obrazuje to zasada "czerwonego długopisu", którym zaznacza się pomyłki. Coraz częściej pojawiają się jednak głosy, że równie ważne byłoby sięgnięcie po zielony długopis – taki, który podkreślałby to, co uczeń zrobił dobrze, wzmacniał jego poczucie sprawczości i zachęcał do dalszego rozwoju.

Być może właśnie od zmiany takiego podejścia warto zacząć dyskusję o wspieraniu najzdolniejszych uczniów. Bo docenienie nie musi oznaczać wyłącznie nagród finansowych czy stypendiów. Czasem równie ważne jest zauważenie wysiłku, pochwała i stworzenie młodemu człowiekowi warunków do dalszego rozwijania talentu.

Jeśli szkoła ma motywować do nauki i pokazywać, że warto się starać, powinna pamiętać nie tylko o wyrównywaniu szans, ale również o tym, by nie zostawiać bez wsparcia tych, którzy chcą i potrafią osiągać więcej.