Ratunek dla dzieci ze wsi? MEN wraca do pomysłu, który PiS odrzuciło

W kwietniu 2025 roku zlikwidowano w Polsce 112 szkół. Samorządy chciały zamknąć dwa razy więcej placówek, ale część decyzji zablokowały kuratoria oświaty. Główny powód? Brak dzieci.

W 25 szkołach nie było... ani jednego ucznia. W trzech uczyło się do 10 dzieci, w 20 – od 11 do 20, a w kolejnych kilkunastu liczba uczniów nie przekraczała 40. Rok wcześniej zgodę na likwidację dostało "zaledwie" 60 placówek. Ten trend jest niepokojący.

Na początku grudnia ministra edukacji Barbara Nowacka nie owijała w bawełnę.

– Dane demograficzne są porażające. W regionach trudnych geograficzne lub demograficznie szkoły będą pustoszały – mówiła, prezentując rządowy projekt ratunkowy.

Prognozy GUS są brutalne. Do 2060 roku dzieci ma być o 30 proc. mniej, a według scenariuszy skrajnych, nawet o 48 proc. mniej. Już dziś w Polsce działa 158 szkół, w których uczy się mniej niż 26 uczniów.

MEN deklaruje, że chce, by "szkoła była blisko domu". Niestety, problem w tym, że demografia coraz częściej mówi "nie".

W maju 2025 roku MEN uruchomił program "Mała szkoła" z budżetem 50 mln zł. Był skierowany do placówek, w których uczy się maksymalnie 70 uczniów. Szkoły mogły dostać od 50 do 500 tys. zł m.in. na remonty, rozbudowę czy wyposażenie.

Wsparcie otrzymało 59 szkół, ale z całej puli wydano tylko 6 mln zł. To pokazuje, że same dotacje nie są odpowiedzią na systemowy problem pustoszejących szkół.

W grudniu 2025 roku rząd przyjął projekt nowelizacji prawa oświatowego. Zakłada on powrót do koncepcji szkół zbiorczych w nowej formie.

W "szczególnie trudnych warunkach demograficznych lub geograficznych" szkoła podstawowa będzie mogła prowadzić naukę tylko dla klas I–III, I–IV albo IV–VIII. Podstawówki będą mogły też tworzyć filie dla młodszych dzieci.

W praktyce oznacza to, że młodsze dzieci zostaną bliżej domu, a starsze będą dojeżdżać do większych szkół zbiorczych. Transport sfinansują samorządy.

Najmniejsze szkoły, do 70 uczniów, mają pełnić nowe funkcje. Powstaną tam świetlice dla dzieci z oddziałów przedszkolnych, żłobki, zajęcia kulturalne i aktywności dla seniorów.

– Budynek szkolny, oczywiście, przede wszystkim jest szkołą. Pełne bezpieczeństwo i dobre warunki nauki dla dzieci będą zapewniane dzięki tej ustawie, ale też te dodatkowe możliwości spowodują, że samorządowcy nie będą myśleli o likwidacjach szkół – podkreślała Barbara Nowacka.

To próba ratowania nie tylko edukacji, ale też lokalnych społeczności.

Jednym z argumentów PiS przy likwidacji gimnazjów było ratowanie wiejskich podstawówek. Efekt okazał się odwrotny.

– Ośmioletnia podstawówka jedynie pogłębiła nierówności edukacyjne między dziećmi ze wsi i dużych miast – podkreślają eksperci.

Gimnazja ten trend odwracały, co było widoczne w wynikach PISA.

Badania zespołu prof. Romana Dolaty, dr hab. Barbary Murawskiej i dr Aleksandry Jasińskiej-Maciążek z UW pokazują skalę problemu. Uczniowie z dużych miast mają od siedmiu do dziesięciu razy większe szanse na naukę w prestiżowych liceach niż ich rówieśnicy ze wsi, nawet przy podobnych wynikach egzaminu ósmoklasisty.

– Analizy trzech roczników potwierdziły, że lokalizacja szkoły podstawowej ma silny i niezależny (…) wpływ na szanse uczniów – podkreślają autorzy.

Źródło: wyborcza.pl