Leki na ADHD u dzieci mogą chronić przed schizofrenią. Nowe badania rozwiewają obawy rodziców

ADHD dotyka miliony dzieci na całym świecie, a leki stymulujące należą do najczęściej stosowanych terapii. W przeszłości pojawiały się obawy, że leki takie jak metylofenidat mogą zwiększać ryzyko zaburzeń psychotycznych w dorosłości, w tym schizofrenii. Teraz już wiemy, że tak nie jest.

Profesor Ian Kelleher z Uniwersytetu Edynburskiego zaznaczył: „Kluczowym pytaniem jest, czy leki na ADHD powodują to ryzyko, czy też jest to przypadek, w którym korelacja nie jest równoznaczna z przyczynowością. Nasze odkrycia sugerują, że sam lek nie jest przyczyną tego ryzyka".

Naukowcy z University College Dublin i University of Edinburgh przeanalizowali dane zdrowotne blisko 700 tys. osób urodzonych w Finlandii, skupiając się na prawie 4000 dzieci z ADHD. Badanie pokazało, że leczenie metylofenidatem przed 13. rokiem życia wiązało się z niższym ryzykiem wystąpienia późniejszej psychozy — co jest wynikiem odwrotnym niż dotychczasowe obawy.

„Ogólnie rzecz biorąc, te ustalenia są uspokajające" — dodał profesor Kelleher.

Problem ze wcześniejszymi doniesieniami polegał właśnie na nieodróżnieniu korelacji od związku przyczynowego. Dzieci z ADHD mają już z samego powodu zaburzenia wyższe ryzyko różnych trudności zdrowotnych w dorosłości — nie dlatego, że biorą leki, lecz dlatego, że mają ADHD. Ten mechanizm przez lata był mylnie interpretowany jako dowód szkodliwości farmakoterapii.

Warto pamiętać, że ADHD można podzielić na dwa typy — jak wykazały najnowsze badania mózgu z użyciem MRI — a dzieci z różnymi podtypami mogą inaczej reagować na terapię. Ta heterogeniczność mogła w przeszłości dodatkowo zamazywać obraz skuteczności i bezpieczeństwa leków.

Autorzy badania podkreślają, że widoczny efekt ochronny zaobserwowano jedynie u osób leczonych w dzieciństwie. Podobnej korzyści nie odnotowano u osób zdiagnozowanych i leczonych w okresie dojrzewania lub dorosłości.

Dr Colm Healy z UCD zaznaczył: „Istnieją istotne różnice rozwojowe między mózgiem dziecka a mózgiem nastolatka lub osoby dorosłej. Nie możemy zakładać, że efekty leków stymulujących będą takie same na różnych etapach życia".

To ustalenie rzuca nowe światło na temat, który od lat jest w Polsce trudny — a jak przypomina natemat.pl w rozmowie z psychiatrą dr. Sławomirem Murawcem, leki stymulujące na ADHD wciąż budzą nieuzasadnione obawy i skojarzenia z nadużywaniem substancji, choć badania nie potwierdzają tych obaw u osób z prawidłowo postawioną diagnozą.

Wyniki badania zwiększają znaczenie wczesnej diagnozy i leczenia opartego na dowodach. Niestety w Polsce dziecko w kryzysie psychicznym zbyt często trafia do specjalistów ze znacznym opóźnieniem, a decyzja o konsultacji psychiatrycznej bywa odkładana. Nowe dane dostarczają argumentu, że warto działać szybciej.

Tym bardziej, że — jak wskazują eksperci — autyzm, ADHD i inne zaburzenia neurorozwojowe w polskich szkołach to codzienność, a im wcześniej wdrożone zostanie wsparcie i leczenie, tym większe szanse dziecka na dobre funkcjonowanie w dorosłości.

Badanie wpisuje się w szerszy kontekst: obawy przed leczeniem ADHD u dzieci często wynikają z dezinformacji i stereotypów, nie z danych naukowych. Jak zauważają specjaliści, ADHD istniało zawsze — kiedyś po prostu go nie diagnozowano, a dzieci z tym zaburzeniem były etykietowane jako „niegrzeczne" lub leczone przemocą. Dziś mamy narzędzia, które naprawdę pomagają — i nowe dowody na to, że wczesne ich użycie nie szkodzi, a może długoterminowo chronić.

Wyniki sugerują, że leki te mogą nie tylko łagodzić objawy ADHD w dzieciństwie, ale też wykazywać długoterminowe działanie ochronne przed poważnymi chorobami psychicznymi. Odkrycia dają rodzicom i lekarzom pewność, że wczesne leczenie ADHD jest bezpieczne i może przynosić korzyści zdrowotne w dorosłości.

Źródło: jamanetwork.com, ucd.ie