Słowa usłyszane w dzieciństwie
Słowa wypowiadane przez rodziców w dobrej wierze mogą sprawić, że dziecko zacznie ukrywać swoje emocje. pexel.com

"Przesadzasz, przecież nic się nie stało – chyba każdy z nas słyszał te słowa w dzieciństwie. Dorośli wypowiadali je często w dobrej wierze, chcąc uspokoić dziecko i pokazać mu, że nie ma powodów do płaczu. Tymczasem takie zdanie może przynieść zupełnie odwrotny skutek. Zamiast pocieszenia dziecko dostaje sygnał, że jego emocje są nieważne.

REKLAMA

Dla dorosłego zgubiona zabawka, kłótnia z koleżanką czy nieudany sprawdzian mogą wydawać się drobiazgami. Z perspektywy dziecka bywają jednak prawdziwymi życiowymi dramatami. Problem pojawia się wtedy, gdy zamiast zrozumienia słyszy ono, że przesadza, niepotrzebnie płacze albo robi problem z niczego. W psychologii to zjawisko ma nawet swoje określenie – unieważnianie emocji.

"Nie przesadzaj, nic się nie stało" – dlaczego te słowa mogą ranić?

Wyobraźmy sobie dziecko, które wraca ze szkoły zapłakane, bo najlepsza przyjaciółka nie chciała się z nim bawić. Rodzic, próbując je pocieszyć, odpowiada: "Nie przesadzaj, jutro się pogodzicie". Intencje są dobre. Dorosły chce pokazać, że sytuacja nie jest tak poważna, jak się wydaje. Wszyscy w końcu pamiętamy z dzieciństwa swoje własne "dramy", które z perspektywy czasu wydają się nam trochę zabawne. Dla dziecka jednak to bardzo poważne sytuacje.

Może ono usłyszeć w słowach rodzica coś zupełnie innego niż zakłada jego intencja. Coś bardziej na zasadzie, że nie powinien się tak czuć i że coś jest z nim nie tak.

Jeśli podobne reakcje powtarzają się regularnie, dziecko może zacząć ukrywać swoje przeżycia, wstydzić się łez albo podważać własne uczucia. Z czasem może też coraz rzadziej zwracać się do rodzica ze swoimi problemami.

Nie oznacza to oczywiście, że jedno niefortunne zdanie wyrządzi dziecku trwałą krzywdę. Znaczenie ma przede wszystkim to, jak na co dzień wygląda komunikacja w rodzinie i czy dziecko czuje się wysłuchane.

Dziecko nie potrzebuje, żebyśmy naprawiali każdą sytuację

Wielu rodziców odruchowo próbuje natychmiast rozwiązać problem. Kiedy dziecko płacze, chcemy je uspokoić. Kiedy się boi, tłumaczymy, że nie ma czego. Kiedy jest smutne, przekonujemy, że wszystko będzie dobrze. Tymczasem zwykle najlepszą reakcją jest po prostu uznanie tego, co dziecko przeżywa i pozwolenie mu na to.

Oczywiście, że wsparcie też jest ważne, ale może ono polegać na uznaniu uczuć dziecka i jego zrozumieniu. Ważna jest też świadomość, że rodzic jest blisko i może liczyć na jego wsparcie. Warto zapewnić o tym dziecko np. słowami "Rozumiem, że jest ci bardzo przykro. Jestem przy tobie i razem sobie poradzimy".

Takie słowa nie oznaczają, że rodzic musi zgadzać się z każdą reakcją dziecka i rozumieć jej "ważność". Pokazują jedynie, że wszystkie emocje są dozwolone i są normalne.

Wielu z nas dopiero jako dorośli uczy się mówić o emocjach

Pokolenie dzisiejszych rodziców często dorastało w czasach, gdy o uczuciach rozmawiało się znacznie mniej. Dzieci miały być grzeczne, nie płakać bez powodu i nie sprawiać kłopotów. Smutek bywał nazywany mazgajstwem, a złość niegrzecznym zachowaniem. Nic więc dziwnego, że niektóre z tych komunikatów powtarzamy dziś automatycznie, nawet jeśli sami pamiętamy, jak bardzo nas bolały.

Dobra wiadomość jest taka, że nie trzeba być idealnym rodzicem, żeby budować z dzieckiem bezpieczną relację. Można popełnić błąd, a później do niego wrócić i powiedzieć: "Przepraszam, niepotrzebnie powiedziałam, że przesadzasz. Widzę, że to było dla ciebie ważne".

Warto też pamiętać, że dziecko nie zawsze oczekuje od nad rozwiązania jego problemu. Czasem najbardziej potrzebuje pewności, że jego smutek, strach czy rozczarowanie mają prawo istnieć i że nie musi ich ukrywać przed najbliższymi w obawie przed osądzeniem.