"40 lat składek, a emerytura jak u matki, która nie pracowała". Polki domagają się sprawiedliwego ZUS-u

Mam doskonałe dopasowanie z innpoland.pl o "luce w systemie emerytalnym" — idealny kontekst! Czas pisać.

Kobiety pracujące zawodowo, a jednocześnie wychowujące dzieci i łączące kilka ról społecznych, często uważają, że ich traktowanie w pracy jest niesprawiedliwe. Mówi się o nierównych płacach ze względu na płeć, ale także o braku możliwości rozwoju i zdobywania doświadczenia w czasie ciąży czy urlopu macierzyńskiego. Petycja w sprawie pracujących matek-emerytek trafiła właśnie do Sejmu.

Podobnie wiele pań uważa, że równie niesprawiedliwe jest traktowanie ich przez polskie prawo pracy już po zakończeniu aktywności zawodowej i przejściu na emeryturę. Dziś kobiety, które mają 40 lat stażu pracy zawodowej (najczęściej w ramach działalności gospodarczej), odprowadzające składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, mają takie same warunki emerytalne jak te, które nie były aktywne zawodowo, ale wychowały co najmniej 4 dzieci.

W sprawie tej – określanej przez jedną z kobiet jako przejaw niesprawiedliwości – do Sejmu trafiła petycja. Jej autorka opisała bardzo konkretne warunki, które jej zdaniem sprawiają, że pracujące matki nie czują się sprawiedliwie traktowane.

"Zwracam uwagę na rażącą niesprawiedliwość w obecnym systemie emerytalnym. Jako osoba legitymująca się niemal 40-letnim stażem pracy, w większości w ramach działalności gospodarczej, przez dekady rzetelnie odprowadzałam składki do systemu ubezpieczeń społecznych, wychowując przy tym troje dzieci" – czytamy w dokumencie.

Sam program "Mama 4 plus", o którym mowa w petycji, pisaliśmy w detalach w artykule świadczenie za wychowanie dzieci przeszło rewaloryzację, można dostać prawie 2 tys. dodatkowo. Od 1 marca 2026 roku rodzicielskie świadczenie uzupełniające wynosi maksymalnie 1978,49 zł brutto. Przysługuje kobietom po 60. roku życia oraz mężczyznom po 65., którzy wychowali co najmniej czworo dzieci i z powodu opieki nad nimi nie podejmowali pracy zawodowej. Dla autorki petycji właśnie te warunki są niesprawiedliwe wobec rodzin trójdzietnych — i rodzin, które łączyły pracę z wychowywaniem dzieci.

Kobieta wskazuje, że po latach pracy, wyrzeczeń i skrupulatnego opłacania składek odczuwa żal, iż jest traktowana tak samo jak rodzice, którzy rezygnują z aktywności zawodowej z powodu trudności w łączeniu pracy z rodzicielstwem.

"Takie rozwiązanie jest krzywdzące dla osób aktywnych zawodowo. System w obecnym kształcie nie premiuje trudu łączenia pracy – często na własny rachunek, co wiąże się z dużym ryzykiem i dyscypliną – z rodzicielstwem" – napisała autorka petycji.

Przyznała, że jej zdaniem najbardziej poszkodowani są rodzice trojga dzieci. Dziś przysługuje im jedynie Karta Dużej Rodziny, podczas gdy wiele takich rodzin w latach 80. i 90. musiało łączyć pracę zawodową z wychowywaniem dzieci, a państwo do dziś nie zapewnia im dodatkowego wsparcia, mimo że dla rodzin z czwórką i większą liczbą dzieci istnieją ulgi podatkowe.

Autorka dokumentu podkreśliła również, że udało jej się łączyć pracę zawodową z wychowywaniem dzieci, a dziś jej pociechy są dorosłe i również płacą podatki oraz składki. Apelowała, aby rodziców aktywnych zawodowo uwzględnić przy ulgach podatkowych oraz przy wyliczaniu emerytur, ponieważ – jej zdaniem – niesprawiedliwe jest, że otrzymuje ona takie same świadczenie jak matka, która nie pracowała zawodowo, ale wychowała czworo dzieci.

Tym bardziej że luka emerytalna między kobietami a mężczyznami wynosi w Polsce dziś nawet 31,07 proc. — co opisaliśmy w analizie emerytura za urodzenie dzieci, komu przysługuje i ile wynosi. Kobiety, które przerywały karierę z powodu opieki nad dziećmi, są dziś najbardziej narażone na ubóstwo w wieku emerytalnym. Pracujące matki, mimo wieloletnich składek, też często nie wypracowują wysokich świadczeń — bo pełniły dwie role naraz i nie miały czasu na nadgodziny, awanse czy intensywną karierę.

Serwis "Infor" poprosił eksperta prawa – dr. Szymona Pawłowskiego z UKSW w Warszawie – o wyjaśnienie, dlaczego rozwiązania prawne dotyczące emerytur wyglądają w ten sposób.

Reforma emerytalna z 1999 r. zmieniła polski system emerytalny, wprowadzając model trójfilarowy: obowiązkowy ZUS, kapitałowe OFE oraz dobrowolne oszczędzanie. W nowym systemie wysokość emerytury została silnie powiązana ze składkami zapisywanymi na indywidualnym koncie ubezpieczonego, a więc z długością pracy i wysokością odprowadzanych składek, w odróżnieniu od wcześniejszego modelu PRL.

Z czasem wprowadzano również rozwiązania uwzględniające rodzicielstwo i opiekę, m.in. poprzez podwyższenie podstawy składek w okresie urlopów wychowawczych czy objęcie ubezpieczeniem osób opiekujących się dziećmi. Jednak podstawowa zasada systemu pozostała niezmienna – kluczowe znaczenie nadal mają zgromadzone składki w ZUS.

Prawnik dodaje, że na wysokość emerytury wpływa także staż pracy. Kobiety, które pracują i jednocześnie wychowują dzieci, dzięki liczbie przepracowanych lat mają gwarancję otrzymania minimalnej emerytury. Kobiety, które nie pracowały zawodowo, ale wychowały czworo dzieci i więcej, otrzymują ekwiwalent lat stażu pracy, jednak nie więcej niż 6 lat, niezależnie od liczby dzieci. O tym również pisze autorka petycji:

"Obecnie w kapitale początkowym można 'doliczyć' tylko 3 lata za każde dziecko, nie więcej niż 6 lat. Co z moim trzecim dzieckiem? Dlaczego państwo faworyzuje rodziny z dwójką oraz czwórką dzieci, a pomija te z trójką dzieci?".

Ciekawe, że w samym systemie ZUS niedawno odkryto rozwiązanie, które bez żadnej reformy mogłoby zwiększyć emerytury wielu Polkom. Pisał o tym portal innpoland.pl w analizie luka w systemie emerytalnym, podwójna waloryzacja dla kobiet — dr Tomasz Lasocki z Politechniki Warszawskiej i prof. Monika Domańska z PAN wykazali, że kobiety urodzone w latach 1949-1968, które wybrały OFE i mają subkonto, mogą "przejść na emeryturę" dwa razy — w wieku 60 lat i ponownie w wieku 65 lat. Po drugim przeliczeniu świadczenie jest waloryzowane podwójnie, co realnie podnosi jego wysokość. To pokazuje, że nawet w obecnym systemie istnieją niewykorzystane mechanizmy, które mogłyby pomóc wielu kobietom — ale dotyczą one wąskiej grupy.

Powołała się również na rozwiązania zagraniczne – np. w Austrii za każde dziecko dolicza się 4 lata do stażu pracy, a w Niemczech matki wychowujące dzieci otrzymują dodatkowe świadczenia emerytalne.

Autorka dokumentu zauważa także, że jeśli rodzice potrafili łączyć pracę zawodową z wychowywaniem dzieci i odprowadzali składki, powinni mieć prawo do wyższych świadczeń niż minimalna emerytura. Obecnie rodzice 4+ otrzymują dodatkowe świadczenie uzupełniające, jeśli nie wypracowali minimalnego stażu pracy uprawniającego do emerytury minimalnej.

Pytanie o sprawiedliwość systemu emerytalnego jest też pytaniem szerszym — o to, jak państwo postrzega rolę rodziców łączących karierę z wychowywaniem dzieci. Wątek pojawia się też w innych dyskusjach, np. wokół ulg podatkowych. Pisaliśmy o tym w artykule zastrzyk gotówki dla samodzielnych rodziców, skarbówka rozstrzyga, komu przysługuje ulga. Pokazaliśmy tam, że dziś o przyznaniu konkretnych ulg coraz częściej decyduje to, kto faktycznie zajmuje się dzieckiem na co dzień — a nie tylko to, kto je zameldował w PIT.

Petycją zajęła się Komisja do Spraw Petycji w Sejmie. Posłowie nie zgodzili się na propozycję rozszerzenia rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, wskazując na ryzyko nierównego traktowania, co mogłoby być niezgodne z Konstytucją.

Jednocześnie pozytywnie oceniono pomysł podwyższenia emerytur dla osób łączących pracę zawodową z wychowywaniem dzieci – w tej sprawie skierowano zapytania do odpowiednich ministerstw, które mają ocenić możliwość zmian w kontekście finansów publicznych i sytuacji demograficznej. Termin dalszego rozpatrzenia petycji wyznaczono na 13 maja 2026 r.

Cała ta dyskusja toczy się też na tle szerszego problemu — Polski demograficznej. Pisaliśmy o tym w analizie w Polsce rodzi się coraz mniej dzieci, jak to zmienić. Państwo przez dziesięciolecia premiowało wybrane modele rodzicielstwa: najpierw dzietność (świadczenia "4 plus"), potem matkę samotnie wychowującą (ulga podatkowa), niedawno każde dziecko (800 plus). Trudno znaleźć moment, w którym sygnał ze strony państwa byłby spójny — i w którym pracujący rodzic trójki dzieci czułby się rzeczywiście doceniony.

Petycja może niewiele zmieni. Komisja sejmowa nie zgodziła się przecież na jej kluczowy postulat. Ale otwiera ważne pytanie: czy system emerytalny w 2026 roku nadal właściwie reaguje na to, jak naprawdę wygląda życie polskich kobiet — zwłaszcza tych, które przez 40 lat ciągnęły naraz dom, dzieci i etat (albo działalność gospodarczą). Bo dla nich różnica między "mama 4 plus" a "minimalną emeryturą" to nie tylko statystyka — to konkretne tysiące złotych miesięcznie do końca życia.

Źródło: infor.pl, gov.pl