Twoje dziecko nie wiedziałoby, jak zachować się przy ewakuacji. "Myślą, że to zabawa"

"Ostatnio w szkole mieliśmy zebranie dotyczące zachowania dzieci podczas próbnej ewakuacji" – czytam na jednym z forów dla rodziców. "Nauczycielka skarżyła się, że dzieci traktują to jak wycieczkę albo dodatkową przerwę. Śmieją się, rozmawiają, nie słuchają poleceń. Kompletnie nie mają świadomości, po co to robimy".

Podobne historie powtarzają się coraz częściej. Ja sama w szkole u swojego syna miałam podobną sytuację. Wychowawczyni opowiadała, że podczas alarmu dzieci zaczęły się ścigać na korytarzu, inne robiły sobie żarty, a część w ogóle nie reagowała na polecenia nauczycieli. Z relacji wychowawczyni wynikało, że powstał jeden wielki chaos, brak skupienia i zupełny brak poczucia, że sytuacja (nawet jeśli to próba) ma jakiekolwiek znaczenie.

To powinien być dla nas bardzo ważny sygnał. Jeśli podczas ćwiczeń dzieci nie potrafią zachować powagi, to co stanie się w realnej sytuacji zagrożenia?

Aktualne wydarzenia jak alarmy bombowe w szkołach i przedszkolach pokazują, że tego typu zagrożenia mają realnie miejsce. Warto wcześniej wiedzieć, jak się w takiej sytuacji zachować.

Postanowiłam zapytać ekspertów, skąd bierze się taki brak reakcji i czy rzeczywiście mamy powody do niepokoju? Czy w sytuacji realnego zagrożenia nasze dzieci będą wiedzieć jak mają się zachować?

Jak zauważa Zbigniew Dzideczek, negocjator i autor książki "Negocjator w domu. Dzieci to nie terroryści", problem nie leży w tym, że dzieci nie zdaja sobie sprawy z niebezpieczeństwa. Chodzi raczej o coś zupełnie innego – brak przećwiczonej reakcji.

Z jego obserwacji wynika, że dzieci nie działają automatycznie w sytuacjach stresowych. Nawet jeśli wiedzą, że powinny się zachować w określony sposób, często nie potrafią tego zrobić, bo nikt wcześniej nie pokazał im, jak to wygląda w praktyce. Wiedza teoretyczna nie wystarcza, kiedy pojawia się napięcie i emocje.

Dobrym przykładem jest historia kilkuletniego chłopca (bohatera książki naszego eksperta), który zaczepiony przez obcego mężczyznę wiedział, że nie powinien z nim rozmawiać. Mimo to nie potrafił stanowczo odmówić i odejść, zabrakło mu pewności siebie. Teoretycznie wiedział co się robi w takiej sytuacji, po prostu nie miał wyćwiczonej reakcji w sytuacji stresu.

To pokazuje coś jeszcze. Dzieci dziś świetnie radzą sobie w świecie cyfrowym – wiedzą, jak blokować nieznajomych, nie udostępniać danych, zgłaszać niepokojące sytuacje. Dlaczego? Bo o tym się z nimi rozmawia i to się z nimi ćwiczy. Zagrożenia w świecie realnym, takie jak wypadki, agresja, sytuacje kryzysowe, wymagają reakcji, które nie są intuicyjne i trzeba je najpierw przećwiczyć. Dzieci same nie będą tego wiedzieć.

Tymczasem – jak podkreśla ekspert – reakcje na zagrożenia fizyczne, takie jak pożar czy właśnie ewakuacja trzeba ciągle powtarzać, oswajać i ćwiczyć, najlepiej w różnych scenariuszach.

Podobne wnioski płyną z obserwacji Karoliny Praszek-Gołębiewskiej, prawniczki zajmującej się bezpieczeństwem. Zwraca ona uwagę, że obecnie dzieci funkcjonują dziś w wielu równoległych światach zagrożeń – od fizycznych, przez cyfrowe, po społeczne.

Z jednej strony – jak wspomniał już wcześniej Dzideczek, wiedzą, jak zachować się w internecie. Z drugiej, w realnych sytuacjach często "zamierają", kompletnie nie wiedzą jak się zachować. Prawniczka podała przykład córki znajomej. Dziewczynka, która była świadkiem bójki w szkole i nie wiedziała, czy powinna zareagować, czy odejść, czy kogoś powiadomić. Zamroził ją strach i brak schematu działania.

Ekspertka zwraca też uwagę na jeszcze jeden ważny aspekt. Dzieci żyją dziś w świecie, w którym słyszą o wojnach, zagrożeniach, zamachach terrorystycznych. Rozmawiają z rówieśnikami, którzy mają doświadczenia z krajów ogarniętych konfliktem np. z Ukrainy. Mimo to rzadko ktoś zadaje im proste pytanie – co ty byś zrobił, gdyby w twojej szkole naprawdę rozległ się alarm?

Być może dlatego próbne ewakuacje są dla nich tylko "atrakcyjnym wydarzeniem", a nie sytuacją, która wymaga skupienia. Problem więc nie leży w dzieciach, ale w tym, jak my je przygotowujemy.

Kiedyś istniały zajęcia z Przysposobienia Obronnego, które uczyły reagowania na różne wewnętrzne i zewnętrzne zagrożenia, dziś tego nie ma – dodaje Praszek-Gołebięwska.

Jak się okazuje, eksperci w tej kwestii są zgodni. Bezpieczeństwo dzieci nie powinno kończyć się na jednorazowych ćwiczeniach czy zapisach w dokumentach. Potrzebne są rozmowy, powtarzalność i wspólne przechodzenie przez różne scenariusze. Nie wystarczy tylko teoria i Poradnik bezpieczeństwa.

Jeśli damy im konkretne wskazówki, pokażemy krok po kroku, co robić i pozwolimy to przećwiczyć, jest duża szansa, że w sytuacji zagrożenia zareagują skuteczniej.

W sytuacjach kryzysowych nie działa to, co "wiemy", tylko to, co mamy przećwiczone.