
Ma tak wiele postaci, że praktycznie nie sposób znaleźć dwie osoby, u których miałby taki sam przebieg. Autyzm, bo o nim mowa, dotyka około 1 proc. ludzi na świecie. Takie dane przedstawia amerykańska agencja Centers for Disease Control and Prevention. W Polsce żyje zaś ok. 340 tys. osób z autyzmem, z czego 80 proc. stanowią dzieci.
Autyzm to jedno z najczęściej diagnozowanych zaburzeń neurorozwojowych. Jego przyczyny nie zostały dotąd w pełni poznane. Najprawdopodobniej ma on podłoże genetyczne. Zaburzenia ze spektrum autyzmu diagnozuje się cztery razy częściej u chłopców niż u dziewczynek.
Dziecięcy autyzm związany jest ściśle z nieprawidłowym rozwojem funkcjonowania mózgu we wczesnym dzieciństwie. Dzieci mają wyraźne trudności w komunikacji społecznej. Kłopot sprawia im wyrażanie uczuć i werbalizowanie swoich potrzeb, a ich zachowanie i zainteresowania są stereotypowe, czyli często się powtarzają. Ponadto miewają też problemy o podłożu fizjologicznym, takie jak zaburzenia snu czy niechęć do odejścia od monotonnej diety.

Za najskuteczniejszą terapię dziecka z zaburzeniem ze spektrum autyzmu uznaje się stosowaną analizę zachowania, nazywaną inaczej terapią behawioralną. Na jej korzyść przemawiają liczne badania naukowe. Te, które przeprowadził norwesko-amerykański psycholog Ole Ivar Lovaas, pokazały, że dzieci z grupy objętej intensywną terapią behawioralną poczyniły ogromne postępy po 3-4 latach od jej wprowadzenia (47 proc. w grupie eksperymentalnej, a zaledwie 2 proc. w grupach kontrolnych).
– Skuteczność stosowanej analizy zachowania jest potwierdzona rzetelnymi badaniami naukowymi i z tego powodu jest wiodącą terapią w przypadku dzieci z autyzmem – komentuje dr Anna Budzińska, psycholog, terapeutka i superwizor, która uczy specjalistów w Polsce i innych krajach europejskich oraz Stanach Zjednoczonych, jak radzić sobie z zaburzeniami ze spektrum autyzmu.
Swoją dużą wiedzę i bogate doświadczenie ekspertka wykorzystuje jako dyrektor Instytutu Wspomagania Rozwoju Dziecka (IWRD) w Gdańsku i członkini Alliance for Scientific Autism Intervention, amerykańskiego stowarzyszenia propagującego najskuteczniejszy model terapii dzieci z autyzmem. W księgarniach możemy znaleźć jej ostatnią książkę pt. "Skuteczna terapia dziecka z autyzmem. Praktyczny poradnik dla terapeutów i rodziców".

Autorka niczym przewodnik prowadzi czytelnika przez 33 rozdziały książki, omawiając krok po kroku kolejne etapy terapii behawioralnej, która daje szansę na wyrównywanie deficytów rozwojowych dziecka. Swoimi obserwacjami, spostrzeżeniami i analizami dzieli się, zwracając uwagę na najmniejsze szczegóły, bo to one w przypadku dzieci z autyzmem decydują często o efektach technik terapeutycznych.
– Celem poradnika jest dotarcie do jak najszerszego grona odbiorców, czyli zarówno terapeutów, jak i rodziców, nauczycieli i wszystkich innych osób przebywających na co dzień z dzieckiem z autyzmem – tłumaczy autorka. – Mam nadzieję, że zawarte w książce porady i sugestie są przedstawione na tyle dostępnie, że będą mogli wdrażać je w życie i specjaliści, i osoby, które wcześniej nie miały żadnego doświadczenia w prowadzeniu terapii – dodaje.
Poradnik rozpoczyna się od charakterystyki objawów zaburzenia ze spektrum autyzmu i opisu kluczowych badań naukowych. Kolejnym filarem jest analiza i ocena zachowań deficytowych (nieobecnych lub rzadkich) u dziecka. Następnie czytelnik dowiaduje się, jak przygotować program edukacyjno-terapeutyczny uzupełniony zbieraniem danych. Od tego rozdziału autorka przechodzi już do omówienia konkretnych metod terapii behawioralnej.
W poradniku duży nacisk położono na stworzenie efektywnego systemu motywacyjnego. – Proces uczenia, bez względu na to, kogo uczymy, polega na nagradzaniu poprawnych reakcji, dobrych zachowań czy właściwych odpowiedzi. Jednak dzieci z autyzmem mają bardzo poważne deficyty w obrębie zachowań społecznych, dlatego uśmiech czy aprobata innej osoby mogą nie być dla nich żadną nagrodą. Z tego powodu konieczne jest konstruowanie dla nich specjalnych systemów motywacyjnych – wyjaśnia ekspertka.

Równie istotne w skutecznym prowadzeniu terapii jest stosowanie odpowiednich podpowiedzi, czyli form pomocy, której terapeuta czy rodzic udziela dziecku po wydaniu polecenia, by ułatwić mu wykonanie tego zadania. Trzeba też pamiętać, że praca z dzieckiem z autyzmem ma sens tylko wtedy, gdy prowadzi do generalizacji nabytych umiejętności, czyli wykorzystania ich w warunkach innych od treningowych.
– Podczas terapii dzieci z autyzmem uczą się wielu umiejętności. Konstruując programy edukacyjne, należy pamiętać o tym, żeby opanowane zadania wchodziły w skład bardziej złożonych umiejętności. Z drugiej strony należy uczyć umiejętności funkcjonalnych, czyli takich, które dziecko będzie mogło natychmiast wykorzystywać w codziennym życiu. Przykładowo, gdy dziecko nauczy się prosić o pomoc w trudnych sytuacjach, to otrzyma ją nawet od osoby, która nie zna zasad terapii – wyjaśnia dr Anna Budzińska.
Wszystkie zagadnienia mająca wieloletnie doświadczenie autorka tłumaczy w jasny i przystępny sposób, zalecając adresatom swojego kompendium wiedzy cierpliwość i empatię w realizacji terapeutycznego programu. Posiłkuje się przy tym obrazem (zdjęciami i tabelkami), aby zwizualizować tajniki terapii i oceny jej efektów. Każdy zagubiony rodzic, którego pociecha ma autyzm, powinien sięgnąć po tę książkę, bo na rodzimym rynku wydawniczym nie znajdzie chyba lepszego elementarza niż ten poradnik.